İki bölümden oluşan serginin giriş katında, Axel Hütte’nin Ege ve Akdeniz’de bulunan antik yerleşimleri fotoğrafladığı dev boyutlarda 15 eser yer alıyor. Farklı bir gözle ve inovatif tekniklerle hayat bulan bu eserlerin yanı sıra, sanatçının 2005 ile 2009 yılları arasında çoğunlukla Almanya’da çektiği fotoğrafları içeren 8 eser de serginin üst katında gösteriliyor.

Biz de Turuncu Blog için Axel Hütte ile sanatını, son sergisi Chronostasis’in hikayesini ve antik kent gezilerini konuştuk.

Oluşturduğunuz geometrik kompozisyonlarla manzara fotoğrafçılığı alanında öncü bir isim olarak kabul ediliyorsunuz. Çalışmalarınıza zaman üstü bir nitelik kazandıran, zamansızlığı vurgulayan bir stiliniz var. Sanatınızı nasıl konumlandırıyorsunuz?

Sanat akademisinde öğrenciyken çalışmalarımda mimariye odaklanıyordum, okulu bitirdikten sonra dünyayı gezmeye merak sardım ve ürettiğim farklı manzara fotoğrafı serileri böyle başladı. Manzaranın zamansız olduğunu düşünmek doğru değildir, yalnızca çeşitli estetik stratejiler yoluyla zamansızlık illüzyonunu yaratabilirsiniz. Tırtılların veya insanların fotoğraftaki varlığı gibi hikâye anlatıcılığına hizmet edebilecek her türlü öğeden uzak dururum. Fotoğraflarımda görüntünün kesilmiş olması onların kurgulandığına işaret eder. Hayal gücünü harekete geçirmesi açısından fotoğrafta görünmeyen şeyler görünenler kadar önemlidir. Çalışmalarımın büyülü gerçekçiliği içeren belgesel bir tarza sahip olduğunu söyleyebilirim.

Borusan Contemporary ile yollarınız nasıl kesişti?

Avusturyalı galerici Nikolaus Ruzicska sanatı sevdiği kadar müziği de sever, Ahmet Kocabıyık gibi… Birbirlerini tanırlar ve bana Türkiye’deki arkeolojik sit alanlarında çalışma fikriyle geldiler. Bu benim için eşsiz bir fırsattı. Avusturya devleti uzun bir zaman boyunca Türkiye’deki arkeolojik kazılara destek verdi ve fotoğraf yolculuklarıma başlamadan önce bazı temel bilgileri onlardan edindim. Ama temel olarak bu projenin gerçekleşmesini sağlayan şey Borusan Contemporary’nin muazzam desteği oldu.

Chronostasis’in hikayesini anlatır mısınız bizlere?

Bir fotoğraf projesi, her zaman gerçekliği imgelerin şiirsel görünüşlerine dönüştürmek için yeni bir yol bulmak dışında özel bir amaç taşımayan bir yaklaşımla başlar. Aslında serginin hazırlık sürecinde ismi de değiştirdik. İlk başlık Harabeler ve İhtişam idi ancak küratörüm çalışmalarımı Chronostasis ismiyle sunmayı teklif etti. Başlık Latincede zaman anlamına gelen kronos kelimesinden geliyor ve statis ile birleşince yalnızca ilk bakışta oluşan ve zamanın durmuş gibi göründüğü bir algı yanılmasına işaret ediyor.

Bu serginin odağında olan antik kentleri ziyaretiniz sırasında sizi en çok etkileyen şey neydi? Bu proje sizin için nasıl bir deneyimdi?

Güneş tam ufukta belirdiği anda harabeleri büyülü bir ihtişamla aydınlattığı zaman orada bulunmak… Efes Teras Evleri’ni ziyaret etmek de benzersiz bir deneyimdi, bu antik yerleşimi yeniden görmeyi isterim.

Bu sergiyi ziyaret etmek isteyenler için önerileriniz var mı?

İstanbul’a gelecek olanlara şehirde geçirecekleri zamanı aceleye getirmemelerini öneririm. Görecek ve keşfedilecek çok şey var.

*Borusan Contemporary, yeni geçici sergisi Chronostasis 30 Nisan – 28 Ağustos 2022 tarihleri arasında Perili Köşk’ün 2 ve 4. Katlarındaki geçici sergi alanında izlenebilecek.

Axel Hütte ile Zamanı Durdurmak Üzerine yazısı ilk önce Borusan Turuncu üzerinde ortaya çıktı.

Peki çağdaş nedir? Çağdaşın ortaklığında buluşmamız yalnızca bir tesadüf mü?

Çağdaş, benim tarafımda, çalışmakta olduğum sanat kurumumun soyadı; eğitimini aldığım disiplinin tanımı; çağdaş olan kaçınılmaz ve gerekli olan… Üniversitede ders verdiğim günlerde, farklı teorik yaklaşımlardan gelmiş lisansüstü öğrencileriyle ilk gün hemfikir olmak zorunda olduğum bağlam, çağdaş. Bugün yine masamda, benimle. Peki neden zamana yoldaş olmak bu denli önemli ve kaçınılmaz? Biraz kitap karıştıralım;

Çağdaş kavramı üzerinde düşünmeye başlayınca ister istemez ilk durak Antik Yunan. Antik Yunan’da iki farklı zaman tanrısından söz edilirdi: Kairos ve Khronos. Khronos tarihin tanrısıydı. ‘Kronoloji’ kavramı ondan doğuyordu; dolayısıyla tarih içindeki olayların tanrısı ve Zeus’un babasıydı. Ailenin aykırı çocuğu ise Kairos’du. O da zamana hükmetmekle birlikte, Khronos gibi tarihin içine girmiyor; bu izleğin dışında konum alıyordu. Kairos bizim “an” dediğimiz bir zamanı anlatıyordu; “an” bir nokta, ama geçmiş, gelecek, şimdi onda gizliydi. Kadim, örneğin Kairos’un zamanıydı.

Yunan’da iki farklı zaman tanrısından söz edilirdi: Kairos ve Khronos

‘Zamana Aykırı Bakışlar’ başlıklı denemesinde, kendi zamanıyla hesaplaşmasını anlatan Friedrich Nietzsche “attualita” güncellik düşüncesini, ‘zamandan bir kopukluk, yerinden çıkmışlık’ olarak ele almaktaydı. ‘Çağın aydınlarının zamana aykırı olması gerektiği’ önermesiyle, çağdaşımız olan dek pek çok düşünürü de etkileyecekti. Nietzsche’ye göre, ‘sahiden üretken olan şey zamana aykırıydı.’ Geçmişe bakmayı geleceğe bakmakla eş anlamlı olarak görecek; şimdiki zamanı anlamak ve “geleceği daha şiddetle istemeyi öğrenmek için” ‘yaşamla ilişkilenmenin bir yolunu bulmayı’ önerecekti.

Giorgio Agamben’in harikulade yorumuna geldiğimizde ise, çağdaş olanlar, ne onunla mükemmelen örtüşen ne de onun getirdiklerine uyanlardı. Çağdaş olanlar, bu kopukluk ve anakronizm yoluyla, kendi zamanlarını algılamada ve kavramada başkalarından daha başarılı olmaktalardı. İtalyan düşünür, çağdaş kişiyi ‘zamanın omurgasını’ kıran kişi olarak tanımlıyor; bu “kendi zamanımızı ne çok geçte olan, ne çok erken olan şeklinde; tam şimdi şeklinde kavramamızı sağlayandır” diyordu.

Çağdaş olanlar, kopukluk ve anakronizm yoluyla, kendi zamanlarını algılamada ve kavramada başkalarından daha başarılı oluyor.

Çağdaşlığı “şimdiye direniş” olarak yorumlayan Fransız düşünürler Gilles Deleuze ve Félix Guattari, belli bir kültürel coğrafyanın zaman ve mekan algısını oluşturduğu gibi belirli bir politik düşüncenin yerleşmesini de mümkün kıldığını hatırlatarak, eleştirelliğe dikkat çekmektelerdi. Nietzsche’nin “zamana aykırılık” olarak tanımladığı çağdaşlığı, “şimdiye direniş” olarak ilan etmiş; Sanat ve felsefeyi bu noktada yaratıcılığın ve üretmenin bağlantısı olarak buluşturmuşlardı. En önemlisi de çağdaş, ne bir tarihsel döneme, ne coğrafyaya ne de ideolojiye aitti.

Fransız düşünürler Gilles Deleuze ve Félix Guattari, çağdaşlığı şimdiye direniş olarak tanımlıyor

ÇAĞDAŞ SANAT YAPITI NEDİR?

Bu izlekten hareketle ele aldığımız yaşamla ilişkilenme, bizi kaçınılmaz olarak üretmeye ve sanata yöneltir. Sanat yapıtı, bir biçim, yani tamamlanmış bir harekettir. Başka bir deyişle ‘sonlunun içindeki sonsuzluktur’; bir ‘estetik aşkınlık’ durumudur özetle. Bu yaklaşıma göre, sanat üreten insan, dünyaya “dünya oluşunu” da iade etmektedir. Böylelikle sanat yapıtı, dünyayı değiştirmeye ve direnmeye kadir olandır. Sanat yapıtı, şimdiye direnendir.

Peki aramızda asırlar olan bu alıntıların yer aldığı metinler nasıl oluyor da çağımıza seslenebiliyor? Perikles’in Atina’sı veya Baudelaire’in Paris’i sanki bir durak ötemiz.

Çağdaş, kendi zamanını kavramada ve eleştiri geliştirebilmekte başarılı olandır. Çağdaş, kendi zamanıyla hesaplaşmak suretiyle, zamana yoldaş olandır. Şimdiki zamanı anlamak ve geleceği şiddetle istemenin yöntemini, üretmekte bulandır. Çağdaş, yaşamla olan ilişkisini sanatla pekiştirmeyi başarandır.

Sanat yapıtı, dünyayı değiştirmeye ve direnmeye kadir olandır

PEKİ YA YILDIZLAR…

Karışık ve kalabalık alıntı çekmecelerimin arasında, ışıltılı ambalajıyla bir parça çikolata gibi göz kırpan, yorgun dinleyicinin duyularını o karşı konulmaz tadıyla uyaran bir pasaj bulundururum. Konu çağdaş olunca, pasaj yine Agamben’den:

“Genişleyen bir evrende, en uzaktaki galaksiler bizden o kadar büyük bir hızla uzaklaşır ki ışıkları asla bize ulaşamaz. Göğün karanlığı olarak algıladığımız şey, ışığın kaynağı olan galaksiler ışık hızından daha yüksek bir hızla bizden uzaklaştıkları için, bize doğru gelse de asla bize ulaşamayan bu ışıktır. Şimdinin karanlığında, bize ulaşmayı çabalayıp ulaşamayan bu ışığı algılamak – çağdaş olmak budur…. Buna göre çağdaş olmak, her şeyden önce cesaret işidir; bu karanlığın içinde bize doğru yönelse de sonsuza dek bizden uzaklaşan ışığı algılamak demektir. Bir başka deyişle, insanın ister istemez kaçıracağı randevuya vaktinde gitmesi gibidir.”

Ne zaman bu pasajı okusam, İtalyan düşünürün, girişi çağdaş mimar Carlo Scarpa tarafından tasarlanan, Piazzale Roma’daki Tolentini Binası’nda (IUAV, Venedik Sanat ve Tasarım Fakültesi) bu konuşmayı yaparken, dinleyicilerinin ve öğrencilerinin gözlerinin de o yıldızlar gibi parıldadığını hayal ederim.

Cumhuriyet ile birlikte yola çıkmış; değerlerini üretimin ve insan emeğinin üzerine temellendiren bir kurum, zamanın yoldaşı olabilir. Şimdinin gürültüsünde soğrulmadan, üreterek, kendini ve zamanını sorgulayarak; her şeyden önce de sanatla, dünyayı insanın yurdu kılarak…

Kurumlar için zaman, bireyler için olduğundan daha ağır ve derinliklidir. Gündelik yaşamın karanlığında bize ulaşmaya çabalayan ışığı algılamak için aynı yıldızlara baktığımızı bilmek, işte çağdaş olmanın ortaklığında buluşmamızı sağlayan çekim kim bilir, belki de budur.

Zamanın Yoldaşı: Çağdaş yazısı ilk önce Borusan Turuncu üzerinde ortaya çıktı.