Evet “yol arkadaşım”… Şu anda tüm insanlık olarak bu kısa ömürlerimizde ilk kez böyle bir yol arkadaşlığı hissetmedik mi? Misyonum sana hiç de akıl öğretmek değil. Sana yalnız olmadığını bil diye sesleniyorum ve bana nefes aldıran bazı uygulamaları seninle de paylaşmak istiyorum. İster dene, ister deneme, ister hem dene hem de kendi deneyimlerini bana yaz… Neler yapıyorum bugünlerde bak kısaca özetleyeyim.

Hep birlikte endişelerimizin, geleceğe yönelik kaygılarımızın oldukça arttığı günler, malum. Görmezden mi gelelim? Yokmuş gibi mi davranalım? Gayet de var kaygım ve oldukça geriliyorum. Bu noktada psikologların bazı danışanlarına önerdiği bazı yöntemleri uygulamaya aldım.

KAYGILARINLA RANDEVULAŞ

Günlük ajandamda “kaygı” ile randevulaştım. O dakikalarda ne ile ilgili endişem varsa, korkuyorsam, kaygılanıyorsam hepsini düşünüyorum… Bir verimli geçiyor o zamanlar anlatamam! Birbirimizi nasıl hırpalıyorsak sevgili kaygı unsurlarımla artık, randevu bitimini iple çekip günlük programa devam ediyorum. Şahsen genelde bir gündüz bir de akşam iki kerelik randevuları yeterli buldum. Sonradan sayısı ne olur bilmiyorum ama yeterli gibi. Bence siz de 2-3’ten daha fazla randevu vermeyin “kaygı unsurlarına.”

Bazen o kaygı unsurları maalesef randevu saatleri dışına taşıyor. Burada da çok sevgili bir terapist dostumdan öğrendiğim yöntem devreye giriyor. “6 Dakika” yöntemi diyelim adına. Önce telefonun alarmını 6 dakikaya kuruyorum. Sonra alıyorum elime herhangi bir kağıt ve kalem. Kağıdın en tepesine yazıyorum o anki beni rahatsız eden duygu, düşünce ya da kişiyi. Bırakıyorum üzerine düşünmeyi ve hiç durmadan bırakıyorum el istediğini yazıyor. Bazen o yazıyı okuyamıyorum bile… Korku filmi gibi hayal etmeyin tabi başkası yönetmiyor kolu ama o esnada içinizi rahatsız eden şeyi rahatça ortaya dökme şansını vermiş oluyoruz kendimize. 6 dakika bitip alarm çaldıysa ama hızınızı alamayıp devam ediyorsanız da “haydi” devam diyorum size. Ta ki o el “tamamdır” diyene kadar. Benim o delirmiş andaki yazılarımı kendim bile okuyamadığım için yırtıp atıyorum kağıdı, pek saklama ihtiyacı duymuyorum. Temelde, en altlardaki rahatsızlığımı görmüş olmak yetiyor.

6 Dakika Yöntemi: Bir kağıda durmadan ve hiç düşünmeden yaz seni rahatsız eden duygu, düşünce ya da kişiyi.

İşte bundan sonra devreye bilinç giriyor. O kağıda dökülerek ortaya çıkanlara yönelik çözümlerde ne kadar kontrol benim elimde? Kontrolümde olan alanlarla ilgili neler yapabilirim? Bazen çözüm bulamasam bile içime bastırmaktansa kağıda boşaltmış olmak kendi başına da yeterli olabiliyor.

KENDİNLE BAŞ BAŞA KAL

Günde yarım saat, genellikle akşamları ve mümkünse yatmadan önce. Telefonumdan, televizyondan ve herkesten uzaklaştığım yarım saat geçirmeye başladım. Beni dinlendiren, sözleriyle kafamı karıştırmayan enstrümantal bir müzik açıyorum ve kendimle baş başa kalıyorum. Meditasyon da ekleyebilirsin buna dua da. Ama beyni yoracak, düşündürecek şeyler değil kesinlikle… İstersen eline bir fincan da bitki çayı al.

Eve kapalı kaldıkları için enerjilerini atamayan çocukların tatlı tatlı yakana yapışmış durumda mı? Onları yatırdıktan sonra da kendine bu zamanı ayırabilirsin. Bir de güzel sıcak bir duş ile akıtabiliyorsan günün yükünü, nasıl güzel bir dinlenme aracı… Ben özellikle yatmadan öncesi için bunu yapıyorum çünkü uykuya tüm günün bedenime ve zihnime yüklediği sıkıntılarla gitmek istemiyorum.

Böyle bir dinlenme seansına akşamları erişebilsem de gün içine 2-3 saat aralıklarla serpiştirilmiş 5’er dakikalık “sakinlik” molaları vermeye gayret ediyorum. Burada da bir önceki maddede yazdığım gibi temelde telefondan, bilgisayardan, diğer insanlardan biraz kendimi çekip bedenime yeterince nefes gidiyor mu, nerelerim kasılmış onları gözlemliyorum. Bu gözlem kendi başına o kadar güzel çözüyor ki bedendeki düğümleri.

“Tabi canım tabi… çocuklu evde nereye yapıyorsun bunları” diyenlere yanıtım şu olur, onlarla saklambaç oynayın. Saklanan mümkünse siz olun ve 3-5 dakika girdiğiniz o yerden çıkmayın. Nefes alın, gözlerinizi kapatın, sizi en mutlu eden yer neresiyse biraz orayı hayal edin.(Tabi diğer ebeveynin çocukla ilgilenebildiğini varsayıyorum burada.)

İHMAL ETTİKLERİNE YAKLAŞ

Birçoğumuz gibi ben de sevdiklerimle, dostlarımla görüntülü konuşmalarımı artırdım. Bir senedir randevulaşamadığım arkadaşımla 10 gün içinde daha fazla temastayım, telefon aracılığı da olsa birbirimizi daha sık görüyoruz. Geçtiğimiz günlerde 65 yaş ve üstü kişilere, kronik hastalığı olanlara evden çıkma yasağı gelmişti. Gördüm ki çevremde birçok kişi etraflarında bu durumda ve yalnız olan kim var kim yok araştırmaya başlamış. Bitmiş olduğunu düşündüğümüz komşuluklar, sosyal mesafeyi koruyarak da olsa geri döndü. Birbirimizi daha korur-kollar olduk. Aslında bir yandan da yardım edebildiğimizi, işe yaradığımızı hissetmeye de ne kadar ihtiyaç duyuyoruz.

Yardım edebildiğimizi, işe yaradığımızı hissetmeye ihtiyaç duyuyoruz.

Tanıyanlar bilir, tanımayanlar da şu an öğreniyor. Düzenli spor hayatımda hiç olmadı. Bu konuda cidden kötü örneğimdir. Eve kapanma döneminde ise düzenli olarak bedenimi hareket ettirirken buluyorum kendimi. Benim için bu “kendiliğinden” gelen bir şey oldu… ve iyi de hissettirdiğini söylemiş olayım.

Hocalarımdan birinden böyle dönemlerde özellikle hiç bilmediğim yeni bir şey öğrenmeye başlamanın önemini öğrenmiştim. Temelde beyinde nöronlar arasında yeni yolaklar oluşturmaya çalışmak, bizi kötü hissettiren şeylere daha az enerji harcamamızı sağlıyormuş. Henüz ne öğrenmeye başlasam karar veremedim. İş ve dersler derken sürekli zihni çalıştıran şeylerin içinde olduğum için bir el becerisi iyi gelebilir.

Yeni şeyler öğrenmeye çalışmak, kötü hissettiren şeylere daha az enerji harcamanızı sağlıyor.

Şimdilik böyle sevgili yol arkadaşım. Ben sendenim, sen de benden. Onlar bizden, biz onlardan. Hep bahsedilen “bir” olma yolunda farklı bir deneyim mi acaba bu diye geliyor bazen aklıma ama o konulara girmeyeyim. Farklı bir hayatı deneyimlemenin ilk günlerinde şimdilik o kadar derine dalmıyorum. Sevdiklerimizle fiziken de kucaklaşabildiğimiz günlerin yakın olması dileğiyle!

Korona Günlerinde Yol Arkadaşlığı yazısı ilk önce Borusan Turuncu üzerinde ortaya çıktı.

Corona virüsü, uzun yıllar sonra bile hepimizin hatırlayacağı dünya çapında bir salgın. Kişisel seviyede, dünyamıza ve çalışma biçimimize muazzam etkileri olacak. Ben de amatör bir gözlemci olarak, bu süreçte okuduklarımdan ve takip ettiklerimden çıkardığım dersleri listeledim. Bu listeyi tıbbi öneriler olarak düşünmeyin. İyi yaşamak, yarını hazırlamak ve çevreyi anlamaya çalışan meraklı bir gözün bu salgından kendine çıkardığı mesajlar diye okuyun.

1.Gerçek bilginin peşinde koş

“Corona virüsü nedir? Nasıl yayılır? Hangi ortamlarda yayılır? Belirtileri nelerdir?” Kulaktan dolma pek çok bilgi, pek çok komplo senaryosu etrafımızda dolaşıyor. Yalan yanlış bilgiler, sahte haberler de bir salgın gibi yayılıyor. Yüzeysel olmayan gerçek bilgiler ise belirsizliği azaltıyor. Güvenilir ve gerçek kaynaklardan kapsamlı bilgi edinmenin ne kadar önemli olduğunu bir kez daha idrak ediyorum.

2. Her şeyin başı sağlık!

Sağlık varsa her şeyimiz var; verimlilik, öğrenmek, yapmak istediklerimizi yapabilmek… Uyku, beslenme ve spor iyi yaşamak için sürekli hayatımızda olmalı. Bununla beraber, bağışıklık sistemimiz dış bağışıklık organlarımızdan (burnumuzdan, derimizden) değil, onun öncesindeki, koruyucu alışkanlıklardan başlıyor. Sık sık ellerimizi yıkamak, bir yere dokunurken serçe parmağını kullanmak, öksürdüğünde kolunu kullanmak, ellerinle yüzüne dokunmayı minimize etmek gibi koruyucu alışkanlıkları hayatına kat.

Ayrıca “önlem almak” ile “tepki vermek” arasındaki farkı anlamak gerekiyor. Geleneksel şekilde, bir olay olur, ondan sonra değerlendirir ve tepki veririz. Ama, esas önemli olan “önlem almak”, olay olmadan önlemini almak, olabildiğince geciktirmektir. Koruyucu alışkanlıklar da bizim önlemimizi oluyor.

3. Yanımızdaki kadar güçlüyüz

Çevrene destek olmak, kendine destek olmaktır. Kendimizi korumak, birbirimizi korumakla mümkündür. Ben başımın çaresine bakarım demek mümkün değil. Sağlıklı olmak veya korunmak kişisel seviyede yeterli değil. Aile seviyesinde, apartman, semt, şehir, kurum ve ülke seviyesinde bir mücadelenin, kocaman bir ağın parçasısın.

4. Dünya bir bütün

Bağlantılar dünyasında yaşıyoruz. Dünyanın öte yanındaki bir salgına bizden uzak diye duyarsız kalamayız. Aynı ağacın farklı dallarıyız. Kelebek etkisi ve kaos teorisini aklınıza getirin. Hiç beklenmeyen bir olayın ufak detaylar sebebiyle, öngörülemez sonuçlar oluşturmasına kelebek etkisi deniyor. Matematikçi ve meterolog Edward N. Lorenz’in meşhur örneğine değinecek olursak, Amazon Ormanları’nda bir kelebeğin kanat çırpması, ABD’de fırtına kopmasına neden olabilir. Farklı bir örnekle bu, bir kelebeğin kanat çırpması, dünyanın yarısını dolaşabilecek bir kasırganın oluşmasına neden olabilir. Bu durum yaratılan bir kaosun büyüyerek artmasını ifade eder.

Corona virüs’ün tüm dünyaya sıçraması, insanlığın corona ile imtihanı bunun büyük bir kanıtı diye düşünüyorum.

5. Sağlıklı süreçler tasarlamak

Bir yaptığımız işler var, bir de bunları sağlıklı şekilde gerçekleştirmenin yolları. Mesela masabaşında toplantı yapmak yerine yürüyerek toplantı yapabiliriz. Hijyenin ötesinde her sürecin ve her işin içerisine sağlık katılabilir. Çalışma hayatının insan doğasına, insanın biyolojik ritimlerine uyumlu bir şekilde tasarlanması gerektiğine inanıyorum. Stresten olabildiğince uzak kalmak için meditasyon, nefes ve hareket etmenin yanı sıra çalışanın iş yaşam dengesini gözeten esnek çalışma modelleri günlük iş yaşamının bir parçası haline getirilebilir. Sağlıklı zihin ve sağlıklı bir beden, iyi yaşamın ön koşulu. Elbette sağlıklı bir iş hayatının ön koşulu ise bireylerin sağlığı.

6. Kurumları hazırlamak

Corona virüs, Amerika’da yaygınlaşmadan Nasa tüm çalışanlarını evden çalışmaya yöneltmiş. Böylece sıradışı durumlarda herkes uzaktan çalışması gerektiğinde iş sürecinin ilerlemesi için antrenman yapılmış. Video üzerinden iletişime ve hizmet vermeye kişisel ve kurumsal olarak hazır olmalı. Bu basitçe Skype kurmak değildir. Işık, ses filtreleme aparatlarına sahip olmak ve belki video iletişimin kurallarını, psikolojisini bilmek gibi noktalar da dahildir.

7. Logaritmik sayılar ve network etkisi

Virüsler, logaritmik büyüme eğilimindedir. Logaritmik büyümeyi ve logaritmik rakamları lineer kafayla anlamak çok zordur. Logaritmik sayıları, büyüme hızlarını, logaritmik büyümenin doğasını tekrar çalış. Salgının tüm dünyaya nasıl bu kadar hızlı yayıldığını ancak bu şekilde anlayabilirsin.  Logaritmik dünyada rakamları daha farklı yorumlamak gerekiyor. Bugün bir kişiyi corona virüsünden korumak, bir ay içinde yüzlerce kişinin corona’dan korunmasını sağlayabilir. O yüzden erken kazanımları, küçük rakamları bu yönüyle yorumlamak gerekir.

8. Yargılama, empati kur

Uzaktan, corona virüsünü yakınen yaşayan birisinin duygularını, başka ülkelerdeki kültürleri veya kaynak kısıtlarını bilmen mümkün değil. Kimseyi yargılama, anlamaya çalış, empati kur.

9. Yok saymanın bedeli ağır. Gerçek ile yüzleş.

Çin’de ve İran’da corona ilk başta ekonomi veya siyasi nedenlerle yok sayıldı. Logaritmik olayları gizleyemezsiniz, gizlemenin ve ertelemenin bedelini katbekat ödüyorsunuz.

Yangın varken, tüm enerjiyi yangını söndürmeye vermek efektif değildir. Yangını anlamak, söndürme yöntemleri geliştirmek, komşuları bilgilendirmek ve insanları uzak tutmak önemlidir. Yangın devam ederken, tüm dünyada aşı çalışmaları ve araştırmalar devam etti.

10. Tecrübelerden ders çıkar

Tüm dünyada mücadele sırasında iyi, yenilikçi, ders verici durumlar yaşanıyor. Bu bilgilerin ve deneyimlerin peşinde olmak, mücadele zekasını geliştirmek önemlidir.

Corona Virüs Bizlere Ne Öğretebilir? yazısı ilk önce Borusan Turuncu üzerinde ortaya çıktı.