Bu koro sayesinde tanışan, çok sesliliğin büyüsünden, beraber şarkı söylemekten vazgeçemeyen 20 kişi bir araya gelerek kendi koromuzu kurma ve şarkı söylemeye devam etme kararı aldık. Ekip hazırdı, bizi çalıştıracak bir koro şefine ihtiyacımız vardı sadece. Bunun için şimdiki şefimiz Haluk Polat’ın kapısını çaldık ve o da beraber çalışmayı kabul etti. 2024’te kurduğumuz K’Orient Koro’yu, halihazırda çalıştırdığı We Play Choral korolar ailesine dahil etti. O günden bugüne, belki de koroyu kurarken hiç hayal bile edemeyeceğimiz şekilde hem yurt içi hem yurt dışı 4 festivale, yüksek gümüş diploma ile döndüğümüz 2 uluslararası koro yarışmasına katılmamıza vesile oldu.

Bizi ortak amaçta birleştiren müzik sayesinde her hafta bir araya geliyoruz. Korodaki her bir üyenin farklı işleri, farklı uğraşıları var. Kabin memurundan diş hekimine, profesöründen emlakçısına dek farklı insanlar, farklı sesler, farklı renkler! Hepsi bir araya geliyor ve farklı partisyonlar ve farklı notlar söyleseler de tek şarkı, tek ses olarak duyuluyorlar. İşte işin büyüsü burada bence. Aslında birbirimizden o kadar farklıyız ki. Hep beraber o uyumu yakalamak için birbirimizi dinlememiz, birbirimizi duymamız gerekiyor. Ne bir ses öbürünün önüne geçmeye çalışıyor, ne de biri diğerinden daha yüksek duyulmaya çalışıyor. Çünkü koro olmak bunu gerektiriyor. Başkalarını dinlemek, aynı tonu yakalamak ve tek şarkıyı hep beraber söyleyip o şarkının duygusunu vermek.

Peki, koro maceramız Kobe’ye nasıl mı evrildi?

Ağustos ayında şefimiz tüm koroların olduğu ortak WhatsApp grubuna bir mesaj attı: “Ocak ortasında Japonya’da uluslararası koro yarışması var. Ben Japonya’ya gidiyorum, benimle gelen var mı?” Çok heyecanlandım. Japon kültürü, yemekleri, ülkenin kendisi her şeyiyle başlıbaşına ilgimi çeker zaten. Hele bir de koro ile yarışmaya katılmak, seyahat dışında bir amaç ile orada bulunma düşüncesi bende çok daha büyük heyecan yarattı. Hiç düşünmeden “evet” demek istedim ama aklıma takılan soru işaretleri vardı elbette. Seyahatin beş-altı gün gibi kısa süreli olması ve bunun iki gününün yolda geçecek olması, biletlerin pahalılığı, bu soruların en önde gelenleriydi. Bir süre bin tilki dolandı kafamda. Koro olarak durum değerlendirmesi yaparken içimizden biri bunun tamamını bir deneyim olarak görmemiz gerektiğini söyledi, baştan sona. İstanbul’da yapacağımız ilk provadan seyahate, Kobe’de yarışma için jüri karşısına çıkacağımız son ana kadar. Bu öyle çok yattı ki aklıma, dedim “Evet, bu bir deneyim, bambaşka bir ülkede bambaşka bir deneyim!”

Nitekim  öyle de oldu. Şefimiz, yarışmaya We Play Choral olarak, K’Orient ve Sinope Koro üyelerinden oluşan 28 kişilik karma bir grupla gitmeye karar verdi. Birkaçı ile 2025 Ekim’de Belgrad festivali hazırlıkları sırasında tanışmıştım ama çoğu ile daha önce beraber hiç şarkı söylememiştik. Yarışma parçaları hepimizin bildiği şarkılardı, buna rağmen tüm şarkıları baştan çalışıp yeniden öğrendik diyebilirim. Burada sadece şarkıları değil, tek koro olmayı da öğrendik. “Sizin koro”, “bizim koro” söylemleri tamamen bir kenara bırakıldı. Çünkü bunlar ekip ruhunu yaratmaya engel olabilirdi. Birbirimizi tanıdıkça, “aynı sesi” vermeye çalıştıkça birbirimize daha da yakınlaştık. İşte böyle başladı bizim Japonya yolculuğumuz. Ortak hedef: Japonya’ya gitmek, orada Türk ezgilerini seslendirmek, ülkemizi temsil etmek ve yarışmada güzel bir derece alarak ülkemize dönmek.

Peki nedir Kobe’nin özelliği? Belki işin magazinsel yanı olarak, dünyaca ünlü Kobe etini duymuşsunuzdur. Ama aslında Kobe’nin biraz hüzünlü bir hikayesi de var. Şehir, 1995 yılında yıkıcı, büyük bir deprem yaşamış ve zamanla yeniden inşa edilmiş. 2011 yılında Fukuşima bölgesinde yaşanan deprem ve tsunaminin ardından müziğin birleştirici ve iyileştirici gücünden destek alarak 2012 yılı itibariyle “Pray from Kobe” -yani Kobe’den dua et- konserleri yapılmaya başlanmış. Günümüzde ise dünyanın dört bir yanından gelen ekiplerin hem beraber şarkı söylediği hem de kendi eserlerini seslendirdiği “Sing from Kobe” -Kobe’den şarkılar söyle- uluslararası koro yarışmasının bir parçası olmuş. Bu yıl biz de o ekipler arasındaydık.

Gitmemize iki hafta kala bizi etkinliğin açılış konserine davet ettiler. Normalde yarışma ve dostluk konseri için hazırlanmıştık. Şefimiz şimdiye kadar katıldığı tüm yarışmalar içinde ilk kez açılışa davet aldığını ve bunun çok prestijli bir durum olduğunu söyledi. Bu da tabii ki hepimizi çok heyecanlandırdı. Hemen repertuvarımızdan açılış konseri için bir seçki oluşturduk. Haluk Şef’in düzenlemeleriyle Divane Aşık Gibi, Çayeli’nden Öteye ve Dere Geliyor parçalarına çalışmaya başladık. Konser programımızdan Japonya’daki büyükelçimizi ve başkonsolosumuzu da haberdar ettik. Nagoya Başkonsolosumuz Damla Gümüşkaya, açılış konserimize katılarak hem heyecanımıza ortak oldu hem de bizi onurlandırdı.

Açılış konseri sayesinde yarışma günü geldiğinde heyecanımız bir nebze dinmişti. Düzenlemeleri yine şefimize ait olan Ah Bir Ataş Ver, Dut Ağacı, Hayde ve Cevriye Hanım parçalarını seslendirdik. Türk ezgilerini çok sesli olarak Japonya’ya ve dünyanın dört bir yanından gelen dinleyicilere taşımanın heyecanı, sahne heyecanıyla birleşince ortaya harika bir performans çıktı.

Burada bir parantez açıp değerlendirmenin nasıl yapıldığını anlatmak isterim. Yarışmada çeşitli kategoriler bulunuyor: Yetişkin karma ses, çocuk, vokal grubu vb… Biz folklor kategorisinde yer aldık. Her koro kendi performansı üzerinden uluslararası kriterlere göre değerlendiriliyor, diğer korolarla kıyaslamalı ve sıralamalı bir yapı izlenmiyor. Dört kritere bakılıyor: Entonasyon-müzikalite-koronun özgünlüğü-sahne duruşu. Puan hesaplaması ise bu kriterler üzerinden, Bronz:0-10, Gümüş:11-20, Altın:21-30 puan aralığına göre yapılıyor. Jüride ise dünya genelinden seçilmiş üç koro şefi bulunuyor.

Yarışmaya 14 ülkeden 25 koro katılmıştı. Bunların çoğu müzik okulları ve konservatuvar öğrencilerinin oluşturduğu korolardı. Ödül töreninde koromuzu ve aldığımız puanı anons ettiklerinde sonuca inanamadık. Beklediğimizden çok daha iyi bir dereceyle, 20,33 puan alarak yüksek gümüş diploma ile ödüllendirildik. Tüm bu deneyimli kadroların arasında, asıl uğraşısı müzik olmayan bir ekip olarak, bu kadar kısa süre içinde yeni bir koro oluşturup elde ettiğimiz başarı ile gurur duyuyoruz.

Bambaşka diller konuşan insanlarla ortak dilimiz müzik sayesinde güzel bağlar, dostluklar kurduk. Cebimizde harika bir deneyim, elimizde yüksek gümüş diplomamız ile ülkemize gururla döndük. Hemen ardından “nice yarışmalara, nice ve hatta çok daha iyi sonuçlara” diyerek yeni projelerin hayalini kurmaya başladık. 

Koro’dan Kobe’ye: Bir Yüksek Gümüş Madalya Hikayesi yazısı ilk önce Borusan Turuncu üzerinde ortaya çıktı.

Biz de Nurcihan Temur ile birlikte bu kampanya kapsamında işe önce konuya dair kavram karmaşasının ortadan kalkması için düzenlediğimiz bir atölye ile başladık. Birleşmiş Milletler Kadın Birimi (UN Women) ve Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu’nun (UNFPA) birlikte yürüttüğü “Kadınlara ve Kız Çocuklarına Yönelik Dijital Şiddete #NoktayıKoy ” kampanyası kapsamında alanında uzman kişiler, sivil toplum çalışanları ve gençlerle bir araya geldik. 30 kavramı tartıştığımız ve Türkçe karşılıklarını bulmak için beyin fırtınası yaptığımız iki gün geçirdik.

Ardından bu kavramlara, açıklamalarına ve Türkçe karşılıklarına, 2020’de UN Women için hazırladığımız ve 2025 için güncelleyip genişlettiğimiz “Dijital Şiddet – Teknoloji Destekli Cinsiyete Dayalı Şiddet Rehberi”nde yer verdik. Bununla beraber dijital şiddet konuşurken ele aldığımız kavramların aslında tek başına var olmadığını, her kavramın bir diğerini kolaylaştırdığını ya da öncelediğini göstermek için Dijital Şiddet Kavram Ağı’nı hazırladık.

Bunlara paralel olarak Borusan Holding de Kasım 2025’te “25 Kasım Kadına Yönelik Şiddete Karşı Uluslararası Mücadele Günü” kapsamında KONDA Araştırma ve Danışmanlık ile birlikte hazırladığı ve dijital şiddete de değindiği “Toplumsal Cinsiyete Dayalı Şiddet: Algı ve Tutum Değişimleri Raporu”nu yayınladı. Rapordaki verilere geçmeden önce genel çerçeveyi çizmesi adına dijital şiddeti tanımlamakla başlamak faydalı olacaktır.

Dijital şiddet, bilgi iletişim teknolojileri veya diğer dijital araçların kullanımıyla işlenen, desteklenen, ağırlaştırılan veya güçlendirilen, sonucunda fiziksel, cinsel, psikolojik, sosyal, politik veya ekonomik zarar doğuran veya doğurması muhtemel olan veya hak ve özgürlüklerin başka ihlallerine yol açan her türlü eylem olarak tanımlanıyor.

Çevrim dışı dünyada gerçekleşen şiddetin bir uzantısı

En başta unutulmaması gereken çevrim içi dünyada gerçekleşen dijital şiddetin, çevrim dışı dünyada gerçekleşen fiziksel, ekonomik, psikolojik ve cinsel şiddetin bir uzantısı olduğudur.

Konu dijital şiddet olunca anonimlik, faillerin cezasız kalabileceğine dair kanı oluşmasına yol açan en büyük özellik olarak karşımıza çıkıyor. Dijital şiddette, fail dünyanın herhangi bir yerinde olabilir. “Toplumsal Cinsiyete Dayalı Şiddet: Algı ve Tutum Değişimleri Raporu”nda sosyal medyada en çok rahatsız edenin kim olduğu sorulduğunda “Tanımadığı biri/birileri/anonim hesaplar tarafından rahatsız edilme oranı” kadınlarda yüzde 22 olarak görülüyor.

UN Women’ın Kasım 2023’te yayınladığı “Dijitalleşmenin Karanlık Yüzü: Doğu Avrupa ve Orta Asya’da Kadınlara Yönelik Teknoloji Destekli Şiddet” raporuna göre araştırmaya dahil olan 12 ülkede teknoloji destekli şiddete maruz kalan kadınların oranı ortalama %53.2. Türkiye’de ise bu oran %72.4.

Hem failler için teknoloji destekli bu şiddeti gerçekleştirebilecekleri araçlara erişmek çok kolay hem de bu şiddet türünün yayılma hızı çok yüksektir. Cezasızlık riski olduğu kadar çok sık karşılaşılması da dijital şiddetin normalleşmesine katkı sağlar. Çoğu zaman kişinin “Ne oldu, kapına mı dayandı?” gibi, bu şiddet türünün gerçekliğini ve hatta somutlaşıp somutlaşmadığını sorgulayan tepkilerle karşılaşmasına da sebep olabilir. Dijital şiddet otomasyon ile çok kolay bir şekilde çoğaltılabilir ve kolektif olarak organize edilebilir. Aynı zamanda, taciz, hakaret içerikleri platformlardan kaldırılmadığı süre boyunca varlığını sürdürebilir, çoklanabilir ve süresiz olarak kişinin karşısına çıkabilir.

Dijital şiddetin dört çatı kavramı

Çevrim içi Cinsel Taciz (Cyber / Online Sexual Harassment): İstenmeyen cinsel ilgi ve cinsel zorlama içerebilen bir taciz biçimi. “Dijital yollarla gerçekleştirilen istenmeyen herhangi bir cinsel davranış” olarak da tanımlanır.

Çevrim içi Israrlı Takip (Cyberstalking): Bir kişinin dijital platform ve araçlar kullanılarak tekrarlanan, istenmeyen eylem ve davranışlarla özel olarak hedef alınması. Çoğunlukla çevrim dışı takibin bir uzantısıdır.

Görsel Odaklı Cinsel Taciz (Image-Based Abuse): Çoğunlukla çevrim içi olarak, mahrem ya da özel görüntülerin / videoların veya cinsel nitelikteki görüntülerin / videoların rıza olmaksızın oluşturulması, manipüle edilmesi ve yayılması ya da bunu yapma tehditlerini kapsar. Bu görüntüler / videolar, görüntüde yer alan kişinin rızasıyla ya da rızası olmadan elde edilmiş olabilir.

Cinsiyetçi Nefret Söylemi (Gender-Based Hate Speech): Cinsiyet kimliğine dayalı nefreti yayan, kışkırtan, teşvik eden veya meşrulaştıran ifadeler.

Bu dört kavramın dışında 26 kavram üzerine daha çalıştık, hepsinin detayına Dijital Şiddet Kavram Ağı üzerinden ve Dijital Şiddet – Teknoloji Destekli Cinsiyete Dayalı Şiddet Rehberi’nden bakabilirsiniz. Bunların bazıları teknolojinin gelişmesi ile hayatımıza girdi, örneğin Arama Motoru Manipülasyonu (Googlebombing). Bu şiddet türü bir kişi veya kurumun çevrim içi itibarını zedelemek amacıyla, arama motoru sonuçlarının manipüle edilmesidir. Bu yöntem, belirli internet sitelerine çok sayıda bağlantı (backlink) verilerek, o sayfanın alakasız veya olumsuz arama terimleriyle ilişkilendirilmesini ve aramalarda en üstte çıkmasını sağlar.

Ya da ağırlıklı olarak pandemi ile hayatımıza giren toplantı uygulaması Zoom ile ilişkilendirilen Çevrim içi Toplantı Baskını‌ (Zoombombing). İstenmeyen ve davetsiz bir kullanıcı ya da kullanıcı gruplarının çevrim içi toplantıya sızıp / toplantıyı basıp kesintiye uğratması. Bu kesinti, davetsiz kişilerin toplantı sahibinin izni olmadan isimlerini müstehcen kelimelerle değiştirmesi, toplantının izinlerindeki açıklardan faydalanıp görüntü / ses paylaşarak cinsiyetçi, saldırgan ya da nefret söylemi içeren içerikler paylaşması ile gerçekleşir.

Popüler kültürde dijital şiddet

Tabii son dönemde çeşitli dizi ve belgesellerle de gündemimizde yer eden dijital şiddet kavramları mevcut. Bunların başında da Çevrim içi Kimliğe Bürünme (Catfishing) geliyor.

İnternette sahte bir kimlik / hesap yaratarak (çoğunlukla başkalarına ait fotoğraflar ve onların yaşam öykülerini kullanarak) bir kişiyi duygusal olarak kandırma ve onunla gerçek bir çevrim içi arkadaşlık / romantik ilişki içindeymiş gibi davranmasını sağlamak. Failin hedefi duygusal manipülasyon aracılığıyla para, hediyeler, mahrem görüntüler elde etmek veya daha sonra şantaj yapmak olabilir. Örneğin bu dijital şiddet türünü 2022 tarihli Netflix yapımı “Tinder Avcısı” belgeselinde görüyoruz.

Ya da yine bir Netflix yapımı olan “Adolescene” dizisinde de çeşitli “erkek haklarını(!)” ve çıkarlarını savunan, aynı zamanda kadın düşmanı ideolojileri, anti-feminist ve cinsiyetçi inançları teşvik eden çevrim içi erkek topluluk ağları niteleyen Erküre (The Manosphere) kavramı altında ele alınan “İnceller” karşımıza çıkıyor.

BBC One ve HBO yapımı olan “I May Destroy You” dizisinde de kişinin kimliğini ifşa edecek bilgilerin izni olmadan toplanması ve çevrim içi olarak paylaşılması şeklinde karşımıza çıkan Kişisel Bilgilerin İfşası (Doxing) kavramını görüyoruz. Bu örnekler popüler kültürde dijital şiddetin nasıl ele alındığına dair sadece birkaç örnek.

Dijital şiddetin sonuçları gerçek

Bütün bu kavramlar ve veriler gerçek, dijital şiddet gerçek, sonuçları da gerçek.

Dijital şiddetin etkileri öfke ve şaşkınlık hissetmekten dijital mecralardan tamamen çekilmeye, iş ya da ev değiştirmeye kadar değişiklik gösterebilir. “Toplumsal Cinsiyete Dayalı Şiddet: Algı ve Tutum Değişimleri Raporu”na göre kadın X kullanıcılarının yüzde 33’ü, kadın TikTok kullanıcılarının ise yüzde 34’ü daha önce sosyal medya hesabını kapatmak veya gizlemek zorunda kalmış.

Hesapların kapatılmasına kadar gitmeye gerek yok, dijital şiddet türleri kadınların seslerinin duyulmasını engellemek için de kullanılıyor. Kadınların seslerini duyurmasını engellemeye yönelik bir dijital şiddet türü de Etiket İçeriğini Bulandırma (Hashtag Poisoning): Kadın haklarını desteklemek, deneyim paylaşımına alan açmak için oluşturulan bir etiketin altındaki içeriklerin tam tersi söylemlerle doldurulması.

Dijital şiddetin etkileri arasında korku, endişe ve depresyona da bulunabilir. Öncelikli olarak bilmemiz gereken; suçlu biz değiliz. Hem birey olarak dijital dünyada kendimizi güvende tutmak için alabileceğimiz önlemler hem de hakkımızı aramak için başvurabileceğimiz mekanizmalar var. Dijital alanlardan çekilmek yerine bu alanlara güvenli bir şekilde sahip çıkıp sesimizi duyurmaya devam etmeliyiz!

Bu yazıda aşağıdaki kaynaklardan yararlanılmıştır:

Dijital Şiddet – Teknoloji Destekli Cinsiyete Dayalı Şiddet Rehberi – 2025

Toplumsal Cinsiyete Dayalı Şiddet: Algı ve Tutum Değişimleri Raporu – 2025

​​THE DARK SIDE OF DIGITALIZATION: Technology-facilitated violence against women in Eastern Europe and Central Asia – 2023

Toplumsal Cinsiyete Dayalı Siber Şiddet Rehberi – 2020

Parmağımızın ucundaki şiddet türü: Dijital Şiddet yazısı ilk önce Borusan Turuncu üzerinde ortaya çıktı.

Bugün değişen dünya düzeninde şirketler kadar bireylerin de gündemine aldığı bu model, yalnızca çevre için değil, ekonomik sürdürülebilirlik için de yeni bir sayfa açıyor. Borusan Turuncu olarak biz de bu dönüşümün tam merkezindeyiz ve sizi de bu yeni dünyanın hikâyesine davet ediyoruz. Hazırladığımız bu yazıya göz atarak döngüsel ekonomi nedir, neden önemlidir, örnekleri nelerdir gibi soruların cevaplarını detaylarıyla bulabilirsiniz.

Dünyayı Değiştiren Yeni Ekonomik Model: Döngüsel Ekonomi Nedir?

Klasik “al–kullan–tüket-at” döngüsünü bilirsiniz. Uzun yıllar boyunca hepimiz bu “doğrusal” sistemin içinde yaşadık: Ürün üretildi, kullanıldı ve çöp oldu. Oysa bunca zamandır pratik bulduğumuz bu süreç, gezegenimiz açısından hiç de öyle değil. Yaşadığımız dünyaya adeta nefes aldıran bir yöntem dizisi benimseyen döngüsel ekonomi modeli, ekonomik büyümeyi atık üretiminden ayıran bir model sunar. Yani hedef şu:

• Kaynakları daha az tüketmek,
• Ürünleri daha uzun süre yaşatmak,
• Atıkları tekrar kaynağa dönüştürmek,
• Ve tüm süreci sürdürülebilir hâle getirmek.

Bu sürdürülebilir ekonomi modelinde çöp kutusu yok, onun yerine “yeniden kullanım”, “tamir”, “geri dönüşüm” ve “yeniden üretim” gibi güçlü prensipler var. Üstelik ekonomik olarak da çok güçlü bir gelecek vadediyor. İş dünyası da giderek bu akıma yöneliyor; çünkü gezegen kazanırken şirketler de tasarruf ediyor, verimlilik artıyor.

Döngüsel Ekonominin Arkasındaki Fikir: Atığın Yok Olduğu Bir Sistem

Düşünsenize… Bir ürün tasarlanırken daha en başından ikinci kullanım senaryosu da yazılıyor. Mesela bir mobilya alıyorsunuz; eskidiğinde çöpe gitmiyor, parçalanıp yepyeni bir ürüne dönüşüyor. Ya da cihazınızın bozulan tek bir parçası değiştiriliyor ve siz onu yıllarca kullanmaya devam ediyorsunuz. Çok basit ama devrimsel bir fikir. Bu fikri benimseyen döngüsel ekonominin temelinde üç kritik ilke var:

• Atığı ve kirliliği kaynağında önlemek: Henüz tasarım aşamasındayken gereksiz malzemelerin, geri dönüştürülemeyen bileşenlerin önüne geçiliyor. “Nasıl olsa çöp olur” yaklaşımı tarihe karışıyor.
  
• Ürün ve malzemeleri döngüde tutmak: Tamir etmek, yenilemek, paylaşmak, yeniden kullanmak… Kısacası ürün, değerini kaybetmeden sistemde kalıyor.
  
• Doğal sistemleri yenilemek: Üretim süreçleri doğaya zarar vermiyor, aksine ekosistemi destekliyor. Organik atıklar toprağa geri dönüyor, enerji verimli süreçler tercih ediliyor.

Kısacası döngüsel ekonomi ilkelerine baktığınızda çöp diye bir şeyin olmadığını açıkça görebilirsiniz. Çünkü bu yenilikçi ve çevreci ekonomi modelinde sadece yeni bir başlangıç var.

Döngüsel Ekonomi Modeli Nasıl İşler? Üretimden Tüketime Yeni Döngü

Zihninizde “Fikir güzel, peki, bu işin pratiği nasıl işliyor?” diye bir soru oluşabilir. Aslında döngüsel ekonomi, bir zincir. Ama bildiğiniz zincirlerden biraz farklı: Her halka, bir sonrakini besliyor.

Akıllı tasarım: Ürün daha üretilmeden döngüsel mantıkla kurgulanıyor. “Kolayca tamir edilebilir mi? Parçaları sökülebilir mi? Geri dönüştürülebilir mi?” Bunların hepsi baştan düşünülüyor.

Sürdürülebilir üretim: Enerji verimli sistemler, uzun ömürlü malzemeler ve yenilenebilir kaynaklar devrede tutuluyor.

Sorumlu tüketim: Kullanıcı sadece tüketen değil; değer yaratan bir paydaş hâline geliyor. Ürün uzun süre kullanılıyor, gerektiğinde onarılıyor ya da ikinci el olarak paylaşılıyor.

Geri kazanım ve dönüşüm: Ürün, ömrü tamamlandığında yok olmuyor; parçalarına ayrılıyor, geri dönüştürülüyor ve başka bir üretimin kaynağı oluyor.

İşin en güzel yanı ise şu: Bu süreç ilerledikçe daha az maliyet yaratıyor, bununla birlikte daha çok tasarruf ve daha temiz bir çevre sağlıyor. Yani herkes kazanıyor.

Gerçek Dünyadan Döngüsel Ekonomi Örnekleri

Döngüsel ekonomi artık “geleceğin hayali” değil; pek çok global markanın aktif olarak uyguladığı bir model hâline geldi. Bu modeli ütopik bir fikir olmaktan çıkarıp hayatımıza entegre eden markaların gerçek başarı hikâyelerine bir göz atalım:

Adidas- Geri Dönüştürülmüş Plastikten Ayakkabı

Adidas, okyanuslardan toplanan plastikleri Parley iş birliğiyle iplik hâline getirip spor ayakkabıya dönüştürüyor. Bu model hem plastik atıkları azaltıyor hem de tekstilde döngüsel tasarımın etkisini gösteriyor.

Philips- “Ürün Yerine Hizmet” Modeli

Philips, bazı hastanelere aydınlatma ekipmanlarını satmak yerine “ışık hizmeti” sağlıyor. Hastane ürüne değil, aldığı ışık performansına ödeme yapıyor. Ürünlerin bakımı, onarımı ve ömrünü tamamladığında geri alınması Philips’in sorumluluğunda. Böylece atık oluşmadan döngü tamamlanıyor.

Levi’s- Geri Dönüştürülmüş Pamuktan Denim

Levi’s, eski denimleri toplayarak yeni liflere dönüştürüyor ve “Water<Less” programıyla üretimde su tüketimini ciddi şekilde azaltıyor. Döngüsel materyal kullanımında sektörün öncülerinden biri.

Dünyaca ünlü markaların ilham verici döngüsel ekonomi örneklerini de gösteriyor ki, bu döngüsel ekonomi modeli artık bir gelecek ideali değil; bugünün somut bir gerçeği.

Endüstriyel Simbiyoz: Sanayide Atığın Kaynağa Dönüşmesi

Döngüsel ekonomi yalnızca ürün bazlı ya da bireysel tüketim odaklı uygulamalarla sınırlı değildir. Özellikle sanayi ölçeğinde hayata geçirilen “endüstriyel simbiyoz” modelleri, bu dönüşümün en etkili örnekleri arasında yer alır.

Endüstriyel simbiyoz yaklaşımında, bir işletmenin üretim sürecinde ortaya çıkan atıklar; başka bir işletme için hammadde, enerji ya da girdi hâline gelir. Böylece hem kaynak kullanımı optimize edilir hem de atık miktarı önemli ölçüde azaltılır.

Örneğin bazı organize sanayi bölgelerinde, bir tesisin açığa çıkan atık ısısı veya buharı, komşu bir fabrikanın enerji ihtiyacını karşılamak üzere kullanılabilir. Benzer şekilde metal, kimyasal ya da biyolojik yan ürünler farklı sektörlerde yeniden değerlendirilerek ekonomik değere dönüştürülür.

Ellen MacArthur Foundation tarafından da öne çıkarılan bu sistem, döngüsel ekonominin şirket bazlı çözümlerden çıkarak ekosistem temelli bir yapıya evrilmesini sağlar. Sanayi kuruluşları arasındaki iş birlikleri sayesinde döngüsellik, daha büyük ölçekte ve kalıcı biçimde hayata geçirilebilir.

AB ve Türkiye’de Döngüsel Ekonomi Eylem Planı: Geleceği Şekillendiren Adımlar

Avrupa Birliği, bu konuda uzun zamandır iddialı. 2015 yılında tanıtılan ve 2030 yılı için güncellenmiş hedeflerle tekrar sunulan “Döngüsel Ekonomi Eylem Planı”, tüm sektörlerin daha sürdürülebilir bir şekilde yapılanmasını hedefliyor. Yasa tasarıları, geri dönüşüm hedefleri, ambalaj düzenlemeleri, ürün tasarım standartları… Hepsi daha döngüsel bir gelecek için.

Bu kapsamda özellikle endüstriyel simbiyoz projeleri, sanayi dönüşümünün hızlandırılması ve kaynak verimliliğinin artırılması açısından kritik araçlar arasında yer alıyor.

Türkiye ise paralel şekilde kendi döngüsel ekonomi yol haritasını güçlendiriyor. Atık yönetimi, Avrupa Yeşil Mutabakatına uyum çalışmaları, sürdürülebilir üretim modellemeleri ve sektör bazlı eylem planları hızla ilerliyor. Şirketler dönüşüyor, fabrikalar daha akıllı sistemlere geçiyor, tüketici alışkanlıkları bile değişiyor.

Borusan olarak bizler de bu sürecin aktif bir parçasıyız. Endüstride sürdürülebilir sistemler kurarak, malzemelerin değerini koruyarak ve projelerimizde atığı kaynağa dönüştürmeye odaklanarak geleceğin ekonomisine bugünden katkı sağlıyoruz. Doğadaki döngüsel modellerden ilham alarak yeniden kullanmayı, yeniden üretmeyi ve yeniden düşünmeyi hem üretim hem de hizmet süreçlerimize entegre ediyoruz. 

Döngüsel Ekonomi: Atıktan Kaynağa Dönüşüm yazısı ilk önce Borusan Turuncu üzerinde ortaya çıktı.

Ardından havaalanına doğru yola çıkıyorsunuz. Kırmızı ışıkta durduğunuzda araç ekranı yanıp sönüyor: “Sinirli misin, yoksa aç mı? Favori kahvecin iki sokak ötede.”

Havaalanına varıyorsunuz, yerinize yerleşirken uçak ekranı açılıyor: “Ömer, 12C’de bacaklarını uzatabilirsin koltuk boş.”

İşte yapay zekâ: bir kod yığını olmasına karşın seni yıllardır tanıyan bir arkadaşın gibi…

Matrix filmindeki kırmızı hap gerçekliği ortaya çıkarırdı; bugün ise yapay zekâ müşteri deneyiminin gerçek yüzünü gösteriyor: Her şey bizim için mi tasarlanıyor, yoksa algoritmalar mı bizi yönlendiriyor? Gelin, hikâyenin derinliklerine inelim.

Yapay zekâ artık yalnızca bilim kurgu filmlerinin öğesi değil, iş dünyasının da sahnesinde. En yalın haliyle söylemek gerekirse, makinelerin öğrenip akıllı kararlar vermesini sağlayan bir teknoloji.

Peki, yapay zekâ müşteri deneyimini nasıl bu kadar sihirli kılıyor?

İlk durak, kişiselleştirme. Yayın platformlarının, “Ömer bu diziyi seveceksin” önerisi tesadüf değil; çünkü izleme alışkanlıklarınızı, yayını hatta duraklattığınız saniyeleri bile analiz ediyor. Perakendede de durum farklı değil: moda markalarının uygulamaları, gardırobunuzabakıp “Bu gömlekle o pantolon süper olur” diyor.

Sohbet botları yorulmadan derdini dinleyebiliyor. Mesela, “Çalma listem niye karıştı?” sorusuna hem anında çözüm sunuyor hem de espriyle karşılık verebiliyor: “Sanırım şarkılar dans etmek istedi!”.

Önde gelen markaların iş sonuçlarının analiz edildiği 2025 raporlarına göre bu botlar ilk yanıt sürelerini saniyelere kadar indiriyor. Üstelik bunu mekanik bir şekilde yapmıyor, bizlere karşımızda bir insan varmış gibi hissettiriyor.

Bir de öngörüsel analitik var. Bankanız, siz daha fark etmeden “Ömer, bu ay faturan yüksek, tasarruf planı yapalım mı? diyor. American Express, bu sayede müşteri kaybını yüzde yirmi azalttığını açıklamıştı.

Sesli asistanlar, “Işıklar loş, biraz caz çalayım mı? önerisiyle ruh halinizi bile yakalıyor. Sistemler artık duygu analiziyle donatılmış bir durumda; ses tonunuzdan keyifsiz olduğunuz çıkarımını yaptığında size moral vermeye programlanmış. Perakendeden finansa, her sektörde Yapay zekâ müşteriyi odak haline getiriyor.

İlk Temastan Başlıyor, Müşteri Sadakatine Uzanıyor

Yapay zekâ, müşteri deneyimini (CX) tek bir noktada değil, tüm yolculuk boyunca dönüştürüyor. Yalnızca çağrı merkezi otomasyonu değil, müşterinin markayla kurduğu her temas noktasında etkisini gösteriyor. Yapay zekânın CX tarafında kullanım alanlarını kısaca özetlemek gerekirse:

• Akıllı Chatbotlar ve Dijital Asistanlar
  Anında yanıt veren ve her etkileşimden öğrenerek giderek daha iyi hizmet sunan sistemler sayesinde bekleme süreleri kısalıyor, ilk temas çözüm oranı artıyor.
• Kişiselleştirilmiş Öneriler ve İçerikler
  Müşterinin geçmiş davranışlarına ve tercihlerine göre ürün veya hizmet önerileri sunarak, müşteri memnuniyetini ve çapraz satış fırsatlarını artırıyor.
• Duygu Analizi ve Geri Bildirim Yönetimi
  Sosyal medya, çağrı merkezi kayıtları ve anketlerden gelen verileri analiz ederek müşteri hissiyatını gerçek zamanlı ölçüyor. Memnuniyet skorunuzun gerçekte ne olduğunu öğreniyorsunuz.
• Öngörülü Destek ve Proaktif İletişim
  Yapay zekâ, müşterinin ihtiyaçlarını tahmin ederek sorun yaşanmadan önce çözüm sunabiliyor (örneğin abonelik yenileme hatırlatması veya riskli kullanıcıları önceden tespit etme).
• Self-Service Platformlarını Güçlendirme
  YAPAY ZEKÂ destekli bilgi tabanları, müşterinin kendi başına doğru cevabı bulmasını kolaylaştırarak çağrı merkezinin yükünü azaltıyor.
• Arka Ofis Süreçlerini Otomasyon
  Talep yönlendirme, onay süreçleri ve veri girişleri gibi zaman alan operasyonları otomatikleştirerek insan kaynağını daha stratejik işlere yönlendiriyor.

Şimdi gelelim başarı hikayelerine. Düşünün ki, YAPAY ZEKÂ adeta bir süper kahraman gibi devreye giriyor ve kurumları güç durumlardan kurtarıyor. İşte birkaç çarpıcı örnek:

Ödeme ve fintech şirketi Klarna, YAPAY ZEKÂ’ı müşteri hizmetlerinde devreye aldı ve daha önce 11 dakika süren sohbetler 2 dakikaya indi. Tekrarlanan sorular yüzde 25 azaldı.

Bir büyük mağaza zinciri, YAPAY ZEKÂ ile müşteri sorgularının yüzde 90’ını altı haftada otomatikleştirdi. Eskiden ölçekleme sorunu yaşayan şirket, şimdi YAPAY ZEKÂ sayesinde anında yanıt veriyor.

Bütün örnekler YAPAY ZEKÂ’ın sadece hızlı değil, duygusal olarak da akıllı olduğunu kanıtlıyor – üstelik müşteriyi yatıştırma gibi bir yetenek de geliştirmiş.

Neticede YAPAY ZEKÂ, sadece zaman ve para kazandırmıyor; müşteri memnuniyetini (CSAT) de yüksek seviyelere çekebiliyor. Mesela Klarna, YAPAY ZEKÂ chatbotlarıyla bu oranı yüzde 12 yükseltti.

Perakendede Sephora, sanal makyaj asistanıyla bu oranı yüzde 10 artırdı. Müşteriler, YAPAY ZEKÂ’ın cilt tonlarına uygun ruj önerdiğini görünce “mağazada bir uzman var” hissi yaşıyor.

Finans sektöründe American Express, YAPAY ZEKÂ ile kişiselleştirilmiş teklifler sunarak CSAT oranını yüzde 8 yükseltti; bir müşteri, “Kartım faturamı benden önce ödedi!” diyerek memnuniyetini iletti.

 Peki, bu işin gölgede kalan bir yönü var mı, derseniz, elbette var: Veri gizliliği ve etik.

Teknolojinin Gücü Kadar Sınavları da Büyük

Yapay zekâ müşteri deneyiminde devrim yaratıyor ama her devrim gibi beraberinde yeni zorluklar da getiriyor. YAPAY ZEKÂ çözümlerini hayata geçirirken markaların karşılaştığı en yaygın zorluklar şunlar:

• Veri Kalitesi ve Entegrasyonu
  YAPAY ZEKÂ sistemleri ne kadar kaliteli veriyle beslenirse o kadar iyi çalışır. Fakat farklı kanallardaki verileri birleştirmek, eksik veya hatalı veriyi temizlemek çoğu şirket için ciddi bir yük.
• Müşteri Gizliliği ve KVKK Uyumu
  YAPAY ZEKÂ’ın kişiselleştirme gücü büyük ölçüde müşteri verilerine dayanır. Bu da veri güvenliği, KVKK gibi regülasyonlara eksiksiz uyumu zorunlu kılar.
• Algoritmik Önyargılar
  YAPAY ZEKÂ modelleri eğitildikleri verideki önyargıları da öğrenebilir. Bu durum belirli konularda risk oluşturabilir.
• İnsan Temasını Kaybetme Riski
  Chatbotlar ve otomasyon süreçleri iyi yönetilmezse müşterinin “insanla konuşma” beklentisini karşılamayabilir. Bu da deneyimi “mekanik” hissettirebilir. Hibrit bir model (YAPAY ZEKÂ + insan) genellikle en iyi sonucu verir.
• Değişim Yönetimi
  YAPAY ZEKÂ projeleri, yazılımın yanı sıra kültürel bir dönüşüm de gerektirir. Ekiplerin eğitilmesi, süreçlerin yeniden tasarlanması ve yatırım bütçesi planlaması birçok şirket için hâlâ büyük bir engel.
• Şeffaflık ve Açıklanabilirlik
  Müşteri, aldığı kararın veya önerinin nedenini görmek ister. “Bu fiyat bana niye sunuldu?” sorusuna net yanıt veremeyen sistemler güven kaybına yol açabilir.

Nitekim hep birlikte tanık olduğumuz kimi trajik örnekler oldu:

Farklı farklı platformlardan milyonlarca kişiye yapay zekât veriler sızdırıldı, kullanıcı güveni ciddi şekilde zedelendi. Algoritmaların önyargılı kararlar vermesi, belirli grupların sistematik olarak dezavantajlı duruma düşmesine neden oldu. Yanlış veri bağlantıları, hatalı siparişler ve geciken teslimatlar ile sonuçlandı. Bazı demografik grupların aşırı ön plana çıkarılması, diğerlerinin dışlanmış hissetmesine sebep oldu.

Tüm bu zorluklara rağmen YAPAY ZEKÂ’ın CX’e kattığı değer tartışılmaz. Önemli olan, bu teknolojiyi stratejik, etik ve insan merkezli bir şekilde devreye almak. Böylece Matrix’in kırmızı hapını tercih ettiğimizde yalnızca daha fazla veri değil, daha anlamlı ve güvenli bir gerçeklikle karşılaşmış oluruz.

Borusan Next olarak biz de bu yaklaşımla hareket ediyoruz. Yapay zekâyı operasyonlarımızın ve hizmet süreçlerimizin belirli noktalarına entegre etmeye başladık.

Bu sayede hem verimliliği artırıyor hem de müşterilerimizle kurduğumuz etkileşimi daha kişiselleştirilmiş ve anlamlı hale getiriyoruz. 2026 yılında daha da fazla bu konuya odaklanacağız.

Matrix’ten Müşteri Deneyimine: Yapay zekâ’nın Kırmızı Hapı yazısı ilk önce Borusan Turuncu üzerinde ortaya çıktı.

Ayak üstü bir konuşmamızda bile bunun izlerini görebiliyoruz. “Nasılsın?”ın yanıtı “N’olsun, koşturmaca”ya sabitlendi adeta. Gerçekten koşuyoruz. İş yerindeki işlerden, evdeki bir işe, oradan başka bir meseleye durmaksızın koşu halindeyiz.

Sabah iş yerine ulaşımla başlayan, yanıtlanması gereken e-postalarla, bitmek bilmeyen toplantılarla, revize çalışmalarla devam eden bu maratonda revize istekleri, müşteri beklentilerini yönetmek, hesap-kitap derken takvimdeki teslim tarihlerinden gözlerini ayıramayan kaygılı bireylere dönüştük.

Peki nedir bu stres, gerçekten var mı? Ya da ne kadar gerçek? Gözle görünür, elle tutulur, ölçülebilir bir gerçeklik midir stres?  

Hemen yanıtlayalım; iş yerinde stres, araştırmalarla kanıtlanmış bir gerçek.

Gallup’un “State of the Global Workplace 2023-2024” raporlarına göre, çalışanların en az %40’ı günlük işlerinde yüksek stres yaşadıklarını söylüyor. Peki bu durum yaşanılan ülkeye göre değişiklik gösteriyor mu? Soruyu okurken bile belki de tebessüm eşliğinde “Evet” dediğinizi duyabiliyor gibiyim. Evet, en düşük oran tahmin edildiği gibi yaklaşık %37 ile Avrupa olurken, zirveyi %50’nin üzerindeki oranlarla Orta Doğu & Kuzey Afrika sırtlamaktadır. Türkiye’de ise 2024 tarihli bir İPSOS araştırmasına göre, çalışanların %68’i haftalık olarak stresli hissettiklerini ifade ediyor. Bunların %30’u ise stresin sağlıklarını ciddi anlamda etkilediğini söylüyor.

Bu oran, son beş yılın en yüksek seviyesinde. Özellikle beyaz yaka çalışanlarında “sessiz tükenmişlik” denilen bir durum gün yüzüne çıkıyor. Araştırmalara göre bu durum da motivasyon kaybı, verim düşüklüğü ve iletişim zorluklarını beraberinde getiriyor.

Gerçekten de Stresin Sebebi Sizce Ne?

Stresin kaynakları kişiden kişiye değişiklik gösterse de iş hayatında bazı ortak başlıklar öne çıkıyor:

• Yoğun iş temposu, bitmek bilmeyen toplantılar ve bitmeyen teslim tarihleri
• Ev-iş dengesinin kurulamaması
• Belirsizliğin faza lduğu dönemler
• İletişim problemleri ve yönetimsel baskılar

Ama stres sadece iş yerinde mi var sanıyorsunuz? Okul yıllarını unuttunuz sanırım. Sınavlardan önce yaşadığımız stres atakları, ödev veya tez teslimlerinden önce kapıldığınız kaygılar, iş mülakatına giderken “Ne giysem”le başlayan kaygılar bütünü, şimdi toplantılar ve teslim tarihleri yaklaşırken yaşadıklarınızdan pek de farklı değildi. Strese yabancı değilsiniz yani. Farkında değilsiniz ama stresle yaşama konusunda bir hayli tecrübelisiniz.

Peki Her Stres Kötü Mü ya da Bir Başka Deyişle Biz Stres ile Baş Edemez miyiz?

Bunu çoğu zaman kabul etmesek de her stres kötü değildir. Uzmanlar, “Eustres (Pozitif Stres)” adı verilen olumlu stresi, kişisel gelişim için bir araç olarak tanımlıyor. Bu tür stres, bizi motive eder, değişikliğe iter, konfor alanımızdan çıkarır, hedefe odaklar ve yaratıcılığı artırabilir. Misal, çok yakın bir tarih gibi görünen bir teslim tarihi kısa sürede konuya konsantre olmanızı sağlayıp yaratıcı çözümleri akıl etmenizi sağlayabilir. Tam tersine sizi rahatlatan uzak bir teslim tarihi ise gevşemenize ve konuya dair yaratıcılığınızın yavaşlamasına neden olabilir.

Albert Einstein, “Zorlukların ortasında fırsat yatar.” der. Bir işin zorluğu, karşılaştığınız engeller, kötü sürprizler yeri gelir, motivasyonunuzu olumlu yönde artırabilir.

Ancak bu konu çok hassas bir durumdur. Yani negatif ve pozitif stres arasındaki denge bozulduğunda, stres kronik hale geldiğinde, anksiyeteye dönüştüğünde, işte o zaman zihinsel ve fiziksel sağlığı tehdit etmeye başlamaktadır.

Peki Ne Yapacağız?

İşte size işyerinde stres yönetimi için atılabilecek bazı adımlar şeklinde bir reçete yazmayacağım. Hayattaki çoğu durum gibi bunun da basit bir yanıtı, kestirme bir çözümü yok. Çünkü her bireyin psikolojisi ve duygusal tepkisi birbirlerinden çok farklı.

Biz yıllarca hep duymak istediklerimizi duyarak işin içinden çıkmaya çalışıyoruz, pasif bir şekilde stresi kabulleniyoruz, çözüme odaklanmak yerine ona hapsoluyoruz. Bence stresi görmezden gelmek ya da her suçu stresin üzerine atmak yerine, onu anlamak ve yönetmek gerekiyor.

Strese hükmetmenin ilk adımı da her stres durumunu “kötü” olarak görmek yerine, “Bu stres bana ne anlatıyor?” sorusunu sormak çok daha güçlü bir yaklaşım olacaktır. Kısacası onu düşman olarak değil bize mesaj veren bir sinyal olarak görmemiz daha doğru olacaktır.

Bir Soruyla Bitirelim

Soru şu, iş hayatında gerçekten stres var mı? Cevap evet. Ama kendimize sormamız gereken asıl soru şu: Stresin bizi şekillendirmesine mi izin vereceğiz, yoksa biz mi onu şekillendireceğiz?

Stres, artık iş hayatının, hatta genel anlamda hayatın yeni normali gibi görünüyor. Önemli olan, ona nasıl yaklaştığımız…

Hayat gerçekten bir “koşturmaca” ise karşımıza çıkacak engelleri, çukurları, hatta atılan çelmeleri adımımızı atmadan önce görmeli, önlemimizi almalıyız. Sınırlarımızı zorlamamalı, doğru zamanda durmayı, dinlenmeyi, soluklanmayı bilmeli, kısacası hayatımızda stres yaratan unsurlarla yaşamayı öğrenmeliyiz.

Stresi Anlamak, Kendimizi Anlamanın Bir Adımı Olabilir mi? yazısı ilk önce Borusan Turuncu üzerinde ortaya çıktı.

Dijital ayak izi, internette bıraktığınız her iz, veri ya da davranışın dijital dünyada oluşturduğu görünmez kimliktir. Sosyal medya paylaşımlarınızdan ziyaret ettiğiniz sitelere, konum bilgilerinizden online alışveriş geçmişinize kadar pek çok veri bu izi şekillendirir. Bu iz, kötü niyetli kişiler için kişisel bilgilere ulaşmak adına ciddi bir kaynak hâline gelebilir. Dijital ayak izi ne demek sorusunun yanıtını yazımızın devamında bulabilir, farkındalıkla yöneterek kişisel güvenliğinizi artırabilirsiniz.

Dijital Ayak İzi Nedir?

Dijital ayak izi nedir sorusunun cevabı, çevrim içi dünyada yaptığınız her eylemin geride bıraktığı dijital izleri ifade eder. Arama motorlarında yaptığınız sorgular, sosyal medya etkileşimleriniz, konum verileriniz ve internet üzerindeki alışveriş geçmişiniz bu izi oluşturur. Dijital ayak izi, hem bilinçli olarak bıraktığınız (aktif) hem de farkında olmadan oluşan (pasif) verileri kapsar. Bu görünmez izleri tanıyarak dijital kimliğinizi daha güvenli ve bilinçli bir şekilde şekillendirebilirsiniz.

Dijital Ayak İzinin Riskleri

Görünmeyen ama iz bırakan dijital davranışlarınız, düşündüğünüzden çok daha büyük bir etki yaratır. Sanal dünyada attığınız her adım, aslında kişisel kimliğinize dair ipuçlarını arkanızda bırakır. Dijital ayak izinin riskleri ise şu şekilde açıklanabilir:

• Kimlik Hırsızlığı: Ad, adres, doğum tarihi gibi kişisel bilgilerin açık kalması kötü niyetli kişilerin eline geçebilir. Özellikle sosyal medya profillerinde doğum günü kutlamaları, ev adresinizin görüntülendiği konum paylaşımları ve aile bilgileriniz bir araya geldiğinde kimlik dolandırıcıları için gerekli bilgiler bir araya gelebilir. Bu bilgilerle kredi kartı başvurusu yapılması, banka hesabı açılması hatta devlet kurumlarından belge talep edilmesi bile mümkün hâle gelir.
• İtibar Kaybı: Eski sosyal medya paylaşımları veya yorumlar yıllar sonra bile karşınıza çıkıp profesyonel hayatınızı etkileyebilir. Uzak bir geçmişte yaptığınız, çoktan hafızanızdan çıkan bir paylaşım başınızı ciddi anlamda ağrıtabilir. Bu durum ile sanat dünyasından finans sektörüne kadar pek çok alanda son zamanlarda sıkça karşılaşılmaktadır. İşverenler artık rutin olarak aday çalışanların sosyal medya geçmişini tarayıp geçmiş görüşleri, davranışları veya paylaşımları nedeniyle işe almama kararı verebilmektedir.
• Hedefli Reklamcılık ve Takip: Tarama geçmişiniz doğrultusunda reklam şirketleri sizi sürekli izleyebilir ve verilerinizi pazarlama aracı hâline getirebilir. Bir ürünü aradığınız an, o ürünle ilgili reklamlar sizi her platformda takip etmeye başlar. Daha da ötesi, alışveriş kalıplarınız, ilgi alanlarınız ve hatta duygusal durumunuz analiz edilerek size özel manipülatif reklamlar sunulabilir. Bu durum özellikle finansal zorluk çeken kişilere yüksek faizli krediler veya kumar sitelerinin reklamlarının gösterilmesi gibi etik dışı uygulamalara yol açabilir.
• Dolandırıcılık ve Sahtekarlık: Paylaşımlarınızdan yola çıkarak telefon dolandırıcılığı veya sosyal mühendislik saldırıları gerçekleştirilebilir. Örneğin; tatil fotoğraflarınızdan hangi bankayı kullandığınız, aile üyelerinizin isimleri, evcil hayvanınızın adı gibi bilgiler çıkarılabilir. Dolandırıcılar bu bilgileri kullanarak “Bankanızdan arıyorum.” diyerek güveninizi kazanabilir ve şifre sıfırlama işlemleri başlatabilir. LinkedIn’deki iş bilgileriniz ise “Şirketinizin IT departmanından arıyorum.” türü dolandırıcılıklar için kullanılabilir.
• Veri İhlalleri: Üye olduğunuz platformların veri tabanları ele geçirilirse, bilgileriniz başkalarının eline geçebilir. Facebook, LinkedIn, Adobe gibi büyük şirketlerin bile milyonlarca kullanıcısının verilerinin çalındığı vakalar yaşandı. Bu veri ihlallerinde sadece temel bilgiler değil; şifreler, kredi kartı bilgileri, özel mesajlar hatta kimlik belgeleri bile ele geçirilebilmektedir. Çalınan veriler daha sonra dark web üzerinden satılabilir ve farklı suçlarda kullanılabilir.

Dijital ayak izinin bu gibi riskleri, farkındalıkla ele alındığında büyük ölçüde kontrol altına alınabilir. Güvenlik ayarlarını düzenlemek, izleri silmek ve bilinçli paylaşım yapmak bu sürecin temelini oluşturur. Bugünden başlayarak dijital varlığınızı daha güvenli ve sürdürülebilir hâle getirebilirsiniz.

Kişisel Güvenliği Sağlamak İçin Korunma Yöntemleri

Dijital dünyada görünmez kalmak imkânsız değildir, ama daha bilinçli olmak şarttır. Sanal ortamda attığınız her adım, kişisel bilgilerinizin izini taşıyabilir. İnternette gizlilik nasıl sağlanır sorusuna ise kişisel güvenliği artırmak için şu şekilde cevap verilebilir:

• Güçlü ve Farklı Parolalar Kullanın: Her platformda aynı şifreyi kullanmak yerine karmaşık ve eşsiz parolalar oluşturun.
• İki Aşamalı Doğrulama Aktifleştirin: Hesaplarınıza girişte ek bir güvenlik katmanı oluşturarak yetkisiz erişimi önleyin.
• Tarayıcı ve Çerez Ayarlarını Kontrol Edin: Web sitelerinin sizi takip etmesini sınırlamak için gizlilik ayarlarını düzenleyin.
• Gizli Mod ve VPN Kullanın: İnternette gezinirken IP adresinizi gizleyebilir, verilerinizi şifreleyerek anonim kalabilirsiniz.
• Gereksiz Uygulama İzinlerini Kaldırın: Mobil uygulamaların konum, mikrofon veya kamera gibi erişimlerini sınırlandırın.

Bu basit ama etkili adımlar, dijital kimliğinizi korumanın anahtarıdır. Her gün küçük farkındalıklarla büyük veri kaybı risklerinin önüne geçmeniz mümkündür. Hemen harekete geçerek çevrim içi dünyada güvenliğinizi artırabilirsiniz.

Sosyal Medyada Dijital Ayak İzi Kontrolü

Sosyal medyada dijital ayak izi kontrolü, çevrim içi itibarınızı korumanın ve kişisel verilerinizi güvende tutmanın en etkili yollarından biridir. Çünkü dijital ayak izi neden önemlidir sorusu, bireylerin paylaşımlarının kalıcı olması, işverenlerin veya kurumların bu izler üzerinden değerlendirme yapabilmesi gibi kritik sonuçlarla açıklanır. Paylaştığınız her içerik, beğeni ya da yorum, uzun vadede sizin dijital profilinizi oluşturur ve bu profil sizin hakkınızda çok şey söyler. Sosyal medya hesaplarınızı düzenli gözden geçirerek, gizlilik ayarlarını kontrol ederek ve içerik paylaşımında bilinçli davranarak dijital kimliğinizi güvenle yönetebilirsiniz.

Dijital Ayak İzini Takip Etme ve Temizleme

Dijital ayak izini takip etme ve temizleme süreci, çevrim içi görünürlüğünüzü kontrol altına almak için atacağınız en bilinçli adımlardan biridir. Peki dijital ayak izi nasıl silinir? Eski sosyal medya hesaplarını kapatmak, arama motorlarında adınıza çıkan içerikleri kaldırma talebiyle başvuruda bulunmak ve tarayıcı geçmişinizi düzenli olarak temizlemek bu sürecin temel adımlarındandır. Dijital izlerinizi adım adım takip ederek, sanal dünyada daha sade ve güvenli bir profil oluşturabilirsiniz.

Kurumsal ve Bireysel Dijital Güvenlik Farkları

Kurumsal ve bireysel dijital güvenlik arasındaki fark, korunması gereken verinin ölçeği ve sorumluluğun kapsamıyla belirginleşir. Bireyler sosyal medya, e-posta ve tarayıcı geçmişi gibi alanlarda dijital ayak izi bırakırken, kurumlar çok daha büyük veri kümeleriyle hareket eder ve çalışanlardan müşterilere kadar birçok kişinin bilgilerini korumakla yükümlüdür. Kurumsal düzeyde siber güvenlik politikaları, firewall ve erişim kontrol sistemleri devreye girerken bireysel kullanıcılar parola yönetimi ve gizlilik ayarlarıyla güvenliğini sağlar. Her iki düzeyde de bilinçli dijital davranışlarla güçlü bir güvenlik altyapısı oluşturabilirsiniz.

Dijital Ayak İzi Nedir? Neden Önemlidir? yazısı ilk önce Borusan Turuncu üzerinde ortaya çıktı.

Elektrikli araçlar, fosil yakıtlara olan bağımlılığı azaltan ve çevreye duyarlı mobilite çözümleri sunan modern ulaşım teknolojileridir. Elektrikli araç nedir sorusunun yanıtı, içten yanmalı motorlar yerine elektrik motoruyla çalışan, şarj edilebilir bataryalara sahip taşıtlar olarak verilebilir. Günümüzde otomotiv devlerinin yatırımları ve sürdürülebilirlik hedefleri doğrultusunda elektrikli araçların geleceği, daha uzun menzilli, hızlı şarj olan ve otonom sürüş yeteneklerine sahip modellerle şekillenir. Şimdiden bu dönüşüme uyum sağlayarak hem çevre dostu hem yenilikçi ulaşım çözümleriyle tanışabilirsiniz.

Elektrikli Araçların Yükselişi

Elektrikli araçların yükselişi, dünya genelinde ulaşım sektöründe köklü bir dönüşümün habercisidir. Artan yakıt maliyetleri, çevre kirliliği ve karbon ayak izinin azaltılması gerekliliği, bu teknolojinin hızla yaygınlaşmasını sağlar. Elektrikli araçların geleceği, batarya verimliliğinden şarj altyapısına kadar pek çok alandaki gelişmeyle daha erişilebilir, sürdürülebilir ve akıllı hâle gelir. Bu dönüşümün bir parçası olarak enerji verimliliği yüksek ve çevre dostu ulaşım seçeneklerine yönelebilirsiniz.

Elektrikli Araçların Ulaşım Üzerindeki Etkileri

Ulaşımın geleceği sessiz, çevreci ve teknolojik bir devrimle yeniden şekillenir. Elektrikli araçlar ile sadece kullanılan motor teknolojisi değil şehirlerin ritmi de değişir. Elektrikli araçların geleceği çerçevesinde ulaşım üzerindeki değişimler şöyle sıralanabilir:

• Hava Kalitesinde İyileşme: Egzoz gazı salımı olmadığı için şehir içi hava kirliliği büyük ölçüde azalır.
• Gürültü Kirliliğinde Azalma: Elektrikli motorların sessiz çalışması, kentlerdeki genel gürültü düzeyini düşürür.
• Enerji Tüketim Modelinin Değişimi: Fosil yakıt yerine elektrik enerjisi kullanılması, enerji kaynaklarına olan talebi dönüştürür.
• Yeni Altyapı Gereksinimleri: Şarj istasyonları ve akıllı yol sistemleri gibi unsurlar, kent planlamasında yeni ihtiyaçlar doğurur.
• Mobilitenin Dijitalleşmesi: Elektrikli araçlarla birlikte bağlantılı sürüş, otonom sistemler ve uzaktan yönetim olanakları yaygınlaşır.

Bu etkiler, ulaşımın çevreyle daha uyumlu ve insan odaklı bir yapıya dönüşmesini sağlar. Elektrikli araçların yükselişi, tüm yaşam alışkanlıklarını etkileyecek kadar köklüdür.

Elektrikli Araçların Çevresel ve Ekonomik Avantajları

Daha temiz bir dünya ve daha akıllı bir ekonomi hayali, artık elektrikli araçlarla gerçeğe daha yakındır. Sessizce ilerleyen bu dönüşüm gezegenin geleceğini de değiştirir. Elektrikli araçların geleceği düşünüldüğünde, çevresel ve ekonomik avantajlar şu şekilde açıklanabilir:

• Düşük Karbon Salımı: Elektrikli araçlar egzoz emisyonu üretmediği için hava kirliliğini azaltır ve iklim değişikliğiyle mücadeleye katkı sağlar.
• Enerji Verimliliği: Elektrik motorları, içten yanmalı motorlara göre çok daha az enerjiyle daha fazla yol alır.
• Daha Az Bakım Masrafı: Yağ değişimi ve egzoz sistemi gibi parçalara ihtiyaç duyulmadığı için bakım maliyetleri düşer.
• Yakıt Tasarrufu: Elektrik, benzin ve dizele göre çok daha ucuz bir enerji kaynağıdır; uzun vadede ciddi ekonomik avantaj sağlar.
• Yenilenebilir Enerji ile Uyum: Güneş ve rüzgâr gibi temiz enerji kaynaklarından şarj edilebildiği için tamamen çevre dostu hâle gelebilir.

Elektrikli araçların avantajları, sadece bir ulaşım aracı olmaktan öte sürdürülebilir bir yaşam yatırımı hâline getirir. Her geçen gün gelişen teknolojiyle bu faydaların daha da artması beklenir. Bugünden itibaren doğa dostu ve ekonomik çözümlere yönelerek siz de geleceğe katkıda bulunabilirsiniz.

Altyapı ve Teknoloji Gelişimleri

Altyapı ve teknoloji gelişimleri, elektrikli araçların yaygınlaşmasında belirleyici bir rol oynar. Şarj istasyonlarının artırılması, hızlı şarj teknolojilerinin geliştirilmesi ve akıllı enerji ağlarıyla entegrasyon, bu dönüşümün temel taşlarını oluşturur. Elektrikli araçların geleceği, sadece araçların kendisiyle değil onları destekleyen altyapının dijitalleşmesi ve verimliliğiyle şekillenir. Bu teknolojik ilerlemeleri takip ederek sürdürülebilir ulaşımın bir parçası olabilirsiniz.

Elektrikli Araçların Geleceği yazısı ilk önce Borusan Turuncu üzerinde ortaya çıktı.

Sardinya Adası, Akdeniz’in kalbinde, İtalya’nın batı kıyılarının hemen açıklarında yer alan, büyüleyici bir mücevher. İtalya yarımadasından yaklaşık 200 km batıda konumlanan ada, Fransız Korsika Adası’nın güneyinde (sadece 12 km mesafede) ve Tunus’un kuzeyinde yer alıyor; bu stratejik konumu, onu tarih boyunca çeşitli kültürlerin kesişim noktası haline getirmiş. Akdeniz’in ikinci en büyük adası olan Sardinya, 24.000 km²’lik alanıyla, dağlık iç kesimleri, verimli ovaları ve muhteşem kıyı şeridiyle çeşitlilik sunuyor. Nüfusu yaklaşık 1,6 milyon olan bu özerk İtalyan bölgesi, antik Nuraghe taş yapılarının gizemli mirası, kristal berraklığındaki plajları ve zengin gastronomi kültürüyle ünlü – örneğin, pecorino peyniri ve yerel şarapları tatmadan dönmek olmaz. Bu doğal ve tarihi zenginlikler, Sardinya’yı huzur arayan gezginler için vazgeçilmez kılıyor. Benim maceram ise Roma’dan başladı; Ebedi Şehir’in büyüleyici atmosferinden ayrılıp, yaklaşık 1 saatlik kısa bir uçuşla Sardinya’nın turkuaz sularına indim, adanın çağrısına kulak vererek tatilime yeni bir soluk kattım.

Sardinya’da otobüs, tren veya feribot gibi çeşitli ulaşım seçenekleri olsa da, adanın gizli koylarını ve dağlık yollarını tam anlamıyla keşfetmek için araba kiralamak şart – biz de öyle yaptık! Tüm tatilimizi Cagliari’de geçirerek, her sabah bu canlı başkentten yola çıktık; günün planını değiştirerek yeni plajlar, köyler ve manzaralar peşinde koştuk. Cagliari, Sardinya’nın güney kıyısındaki en büyük şehri ve başkenti; yedi tepe üzerine kurulu antik bir liman kenti, Fenikelilerden kalma tarihiyle dolu ve yaklaşık 150 bin nüfusuyla adanın nabzını tutuyor. Bu stratejik üs, keşiflerimizi kolaylaştırdı ve her akşam şehre dönmek, günün yorgunluğunu yerel lezzetlerle atmak için mükemmeldi.

Yıllardır otel yerine ev konaklamasını tercih ettiğim için, bu tatilde de, deniz manzarası sunan balkonlu bir ev kiraladık.

Sardinya’nın muhteşem plajlarında, her bütçeye ve tercihe göre seçenekler mevcut – paralı beach club’lar kadar, parasız alternatifler de sizi bekliyor. Benim gibi özgür ruhlu gezginler için ideal: Kendi şemsiyenizi alıp beach’in hemen dibinde ücretsiz denize girebilir, dalgaların keyfini çıkarabilirsiniz. Eğer konfor arıyorsanız, şezlong veya şemsiye kiralamak da mümkün. En güzeli, ücretsiz alanda olanlar bile beach’e serbestçe girebiliyor; barından bir içecek alıp serinleyebilir veya duş imkanlarından faydalanabiliyor. Ücretli seçeneklerde ise ortalama 50 euro’ya 4 şezlong ve 2 şemsiye düşüyor – kişi başı yaklaşık 13 euroya geliyor, ki bu lüks bir gün için oldukça makul. Bu esneklik, Sardinya tatilimi hem ekonomik hem de unutulmaz kıldı!

İşte Cagliari’den keşfettiğim öne çıkan plajlar:

• Poetto, 8 km’lik uzun sahiliyle Cagliari’nin canlı yüzü;
• Chia’daki Su Giudeu, bembeyaz kumu ve sığ sularıyla aileler için ideal;
• Tuerredda, V şeklinde eşsiz koyuyla güneyin incisi;
• Costa Smeralda’daki Liscia Ruja, lüksle doğayı harmanlayan altın kumsal;
• Golfo di Orosei’deki Cala Mariolu, küçük çakıllarıyla botla ulaşılabilen bir gizli cennet;
• Cala Goloritzé, zorlu bir trekkingle ulaşılan, el değmemiş doğasıyla meditasyon gibi bir deneyim;
• Calamosca Beach, Cagliari’nin hemen altında, tarihi liman manzarası ve sakin sularıyla huzurlu bir kaçış noktası;
• Villasimius, turkuaz suları ve bembeyaz kumsallarıyla doğanın eşsiz bir hediyesi, özellikle Porto Giunco ile öne çıkıyor.

Sardinya’da bot turları, özellikle kuzey ve doğu kıyılarında popüler. 40-80 Euro arasında değişen fiyatlarda bu turlara katılabilirsiniz. Bizim güney sahillerinde olduğu gibi büyük teknelerle bu turlar yapılmıyor. 10 kişilik zodyak botlarla ve günde 2 sefer yapılıyor. Turlar genelde 4-8 saat sürüyor.

Cagliari’den veya yakınlarından çıkarak deneyimleyebileceğiniz turlar:

• La Maddalena Archipelago Turu: Palau veya Cannigione’den kalkan botlarla, Spargi, Budelli ve Caprera gibi adalara uğrayan bu tur, pembe plajlar ve doğal havuzlarla harika bir deneyim sunuyor.
• Golfo di Orosei Bot Turu: Cala Gonone’den kalkışla, Cala Luna, Cala Mariolu ve Grotta del Bue Marino mağaralarını keşfedebilirsiniz.
• Costa Smeralda Katamaran Gezisi: Olbia veya Porto Cervo civarından, lüks bir katamaranla Tavolara Adası’na doğru, dalış deneyimi de yaşayabileceğiniz bir tur.
• Cagliari Körfezi Yelken Turu: Şehrin kendi limanından, Sella del Diavolo ve Cala Fighera gibi noktalara giden kısa ve daha sakin bir seçenek.

Sardinya’da araba kiralamanın avantajını bir kez daha yaşadığımız bir gün, Cagliari’den günübirlik Olbia’ya doğru yola çıktık – yaklaşık 3 saatlik keyifli bir sürüşle kuzeyin büyüsüne ulaştık. Olbia, Sardinya’nın kuzeydoğusunda, Costa Smeralda’nın giriş kapısı gibi parlayan bir liman şehri; yaklaşık 60 bin nüfusuyla canlı bir atmosfer sunuyor ve adanın en önemli turistik merkezlerinden biri. Roma İmparatorluğu döneminden kalma kalıntılar ve Orta Çağ’dan izler taşıyan tarihi dokusu, modern marina manzaralarıyla harmanlanırken, sokakları renkli kafeler, hareketli pazarlar ve akşamları canlanan barlarla dolu bir enerjiye ev sahipliği yapıyor. Plajları, özellikle Pittulongu ve Lido del Sole, turkuaz sularıyla denize girmek için davetkar – biz de burada bir mola verip serinledik. Cagliari’den bu kısa kaçış, adanın kuzeyindeki lüks, doğa ve canlı atmosfer dengesini keşfetmemi sağladı

Sardinya tatilimin bir diğer yıldızı, adanın eşsiz yeme-içme dünyası oldu.

• Culurgiones: Sardinya’ya özgü bu el yapımı makarna, patates, pecorino peyniri ve nane ile doldurulup ince bir hamurla sarılıyor .Genelde domates sosuyla servis ediliyor ve her köyde farklı bir varyasyon sunuyor.
• Fregola: Küçük, yuvarlak irmik taneciklerinden yapılan bu geleneksel yiyecek, deniz mahsulleriyle birleştiğinde (özellikle ahtapotla) olağanüstü bir lezzet sunuyor.
• Porceddu: Yavaşça odun ateşinde pişirilen süt danası, ada mutfağının yıldızlarından. Baharatlı sosu ve çıtır derisiyle, Cagliari’de bir yerel restoranda tattığım bu yemek, adanın pastoral ruhunu yansıtıyordu.
• Zuppa di Cozze: Taze midyelerle hazırlanan bu çorba, sarımsak ve beyaz şarapla zenginleştirilmiş; sahil kasabalarında denize karşı içtiğimde, Akdeniz’in tadını damarımda hissettim.
• Pecorino Sardo: Sardinya’nın meşhur koyun peyniri, olgunlaştıkça keskin bir aroma kazanıyor. Çeşitli yaşlarda tattım ve her biriyle şarap eşleştirmesi yapmak ayrı bir keyifti.

Şaraplar ise adanın ruhunu tamamlıyor. Cannonau, kırmızı şarapların kralı; yoğun meyve aromalarısı barındırıyor. Vermentino, beyaz şarap sevenler için hafif ve çiçeksi bir seçenek; Tatlılarda ise Seadas beni mest etti: Bal ile kaplanmış, pecorino dolgulu bir hamur tatlısı – sıcak servis edilince balın akışı adeta bir şölen. Bir de Pabassinas var; kuru üzüm ve cevizle yapılan bu kurabiye, kahve yanında harika gidiyor.

Sardinya’nın turkuaz sularında yüzdüm, Cagliari’nin dar sokaklarında tarihe dokundum, Olbia’nın canlı atmosferinde şarap yudumladım ve her lokmada adanın ruhunu tattım. Roma’dan 1 saatlik uçuşla başlayan bu macera, araba kiralayıp özgürce keşfettiğim rotalarla bir ömür anıya dönüştü. Şimdi sıra sizde: Sardinya’nın gizli koylarını, lezzetli sofralarını ve ebedi güzelliklerini keşfetmek için bavulunuzu hazırlayın – çünkü bu ada, bir kez dokunduğunuzda sizi sonsuza dek çağırır!

Ebedi Şehirden Turkuaz Sulara: Sardinya Maceram yazısı ilk önce Borusan Turuncu üzerinde ortaya çıktı.

Borusan’daki yeni yolculuğuma başlarken, otomotiv tutkusunu toplumsal faydayla buluşturma amacı taşıyan BOM Akademi dikkatimi çekti. Arabaları ve motorları çok sevdiğim için BOM Akademi’yi severek takip ediyordum. Akademide organizasyondan sorumlu arkadaşlarla iletişime geçip onlarla tanışıyor, yeni bir eğitim açıldığında beni bilgilendirmelerini, mutlaka katılmak ve eğitim almak istediğimi paylaşıyordum. Her defasında ayrıntılarıyla bilgi veren, bana vakit ayıran ve bu ilgime memnuniyetle karşılık veren bir ekip olarak kalbimde özel bir yer edindiler.  

Günler geçip gitti ve sonunda BOM Akademi’den bir e-posta aldım. Çalıştığım lokasyonda düzenlenecek bir etkinlikten söz ediliyordu… İş yoğunluğumun olduğu bir döneme denk gelmesine rağmen yöneticim bu konuya müthiş bir sağduyuyla yaklaştı; etkinliğe beni kendisinin önerdiğini, bunun beni mutlu edeceğini düşündüğünü, bu deneyimi şirketin bir hediyesi gibi görebileceğimi söyledi. Ekip arkadaşlarım da o günkü iş yükümü paylaşarak bana destek oldu.

Ve sabırsızlıkla beklediğim an nihayet geldi. Teorik eğitim alanına adım attığımda, isimlerimize özel hazırlanmış yaka kartlarını görünce hem kendimi oraya daha çok ait hissettim hem de bu kartı arabama asarak, her baktığımda bu değerli günü hatırlamamı sağlayacak bir zaman geçidine dönüştürdüm. Önemsenmek, özel hissettirilmek ne güzel şey.

Teorik eğitimleri tamamladıktan sonra, her biri farklı renk araçlarımıza binerek yola koyulduk. Arabalarda ikişer kişiydik. Benim için asıl heyecan, ikinci perdede başladı çünkü yolun bu bölümü orman yoluydu. Beni tanıyan herkes bilir ki, eğer bir seçim yapacaksam her zaman ağaçlarla çevrili bir yolu seçerim! Orman yolları motorla olsun, arabayla olsun, her zaman favorimdir. Bu nedenle yolun ikinci kısmında aracı ben kullanmayı tercih ettim.

Bu rotada ilerlerken, İstanbul’un sadece bir beton yığını olmadığını; orman yolu tutkunları için mütevazı bir cennet sunan başka bir yüzü daha olduğunu gördüm! (Bunu başka bir yazıda detaylı konuşuruz.) Ormanda sürüş keyifliydi, ancak olası aksaklıklarda hızlı yardım alabilmek için iletişim şarttı. Fark ettik ki, bizi rahat ettirmek için arabalara, denetleniyormuşuz gibi hissettirecek eğitmenler yerine telsizler koymuşlar. Merak edip hemen baktık, telsiz mesafesi 5-9 km imiş! ChatGPT sen ne güzel şeysin… (Konumuza dönelim.)

Her detay en ince ayrıntısına kadar düşünülmüştü. Arabalara su, şeker gibi sürüş esnasında ihtiyaç duyabileceğimiz şeyler bile yerleştirilmişti. Oturur oturmaz yol arkadaşıma dedim ki: “Enes, bize bir özçekim lazım.” 0.5 ile fotoğrafımızı çektikten sonra telefonumu arabaya bağladım ve sevdiğimiz bir şarkıyı açtım: “We Are the People” (meraklısına…). Bu arada mutluluğumu görmeniz için özçekimi buraya bırakıyorum…

Sürüş boyunca yanımızdan geçen tüm arabaların dikkatini fazlasıyla çektik. Bu yazımı okuyan mesai arkadaşlarımın içlerinden “Almina’nın en sevdiği şeyy!” dediğini duyar gibiyim. Eh, doğrusunu söylemek gerekirse, tamamen haklılar. Yaptığım her şeyden keyif almaya çalışan ben, biraz da alkışlar için yaşıyorum. Bu konuyu da sonra konuşuruz; çünkü başlı başına bir tez konusu.

Evet, bu arabaları hepimiz daha önce çalıştığımız şirkette elbette kullandık. Trafikte zaman geçirdik, bazen bir işe yetişmeye çalıştık, bazen evimize gidip gelmek için direksiyon başına geçtik. Ama böylesi… Dostlarla, denize doğru, ormandan geçen bir yolculuk… Rengârenk bir uyum içinde…

“Marka aşığı nasıl olunur? İş, para kazanmak içindir, sevmek için değil?!” derseniz, bu son paragrafı bir daha okuyun.

Bu yolculuk bana bir kez daha hatırlattı: Varacağımız yer kadar, yol da güzel.

Teşekkürler BOM Akademi. Aynı bütünün parçaları olmaktan gurur duyduğum ekiplerin başına sizi yazıyorum.
Bu yazımı okursanız, alacağım bir sonraki davet e-postanızı özlemle bekleyeceğimi belirtmek isterim.

Ve en büyük teşekkür, ekibime.
Sonradan aranıza katılan bana; seveceğim çalışma koşullarını, sabırla öğretmenin yüceliğini ve her sabah mutlu uyanmanın sırrını verdiğiniz için…

Yolculuğun Kendisi de Bir Hediye yazısı ilk önce Borusan Turuncu üzerinde ortaya çıktı.

Dahab’a ayak bastığım andan itibaren hissettiğim heyecan, daha önce hiç yaşamadığım bir merakla iç içe geçti. Her dalışımda keşfettiğim yeni bir resif, yeni bir canlı, “daha derine” gidip sualtı dünyasının ritmini yakalama isteğimi perçinledi. Kızıldeniz’in sunduğu manzara ne okuduğum kitaplarda ne de arkadaş sohbetlerinde anlatılan kelimelerle tam kavranabiliyordu.

Dahab’daki dalış noktalarından en etkilisi kuşkusuz Blue Hole oldu. Dünyanın en ikonik ve en tartışmalı dalış noktalarından biri. 110 metrelik dev bir mavi çöküntü. Yukarıdan bakınca rüya gibi, ama içinde dikkatle yaklaşılması gereken bir derinlik vardı. İki yıldızlı sertifikamla kontrollü bir dalış yaptım. Gözüm renklerdeydi: Mercanların arasında süzülen sarı, mavi, turuncu balıklar… Bazıları seninle göz göze geliyor, bazıları sadece geçip gidiyor. Dahab’da daha önce gittiğim Light House, bana sualtı yaşamının farklı tonlarını göstermişti; ama Blue Hole’ün sunduğu coşku bambaşkaydı. Daldıkça etrafımdaki resiflerin ve canlıların büyüsüne kapıldım. Derinliğin insanı çağırdığı, sonu görünmeyen o mavi boşlukta balıkların peşinden gitmek isterken dalış saatimin ötmesiyle fark ettim ki 43 metreye kadar inmişim. Dakikalarca o derinlikte kalmak, akciğerlerimdeki havayı nasıl kullandığımı yeniden düşünmeme neden oldu.

Zamanı bile durduran bu rengarenk dünyanın ardında aslında sessiz bir yok oluş yatıyor.

Ne yazık ki gerçekler bu kadar büyülü değil. Çünkü mercanlar artık ölmeye başlıyor.
Deniz suyunun sıcaklığı arttıkça ve sular daha asidik hale geldikçe, bu hassas ekosistem, sessizce yok oluyor. Mercanlar bir resif değil sadece, aynı zamanda deniz yaşamının temeli. Balıklar orada doğar, saklanır, büyür. Mercan öldü mü, ekosistem çöküyor.

Blue Hole ve çevresindeki mercanların bir kısmı şimdiden beyazlamıştı. Bunu görmek bir yandan büyüleyici, bir yandan iç burkucuydu. Çünkü orada sualtı sessizdi ama resifler bağırıyordu aslında: “Beni koruyun.” Turistik dalış aktiviteleri, kontrolsüz tekne geçişleri, kullandığımız güneş kremlerindeki kimyasallar, iklim krizi… Hepsi birer tehdit. Biz o gün çok dikkatliydik. Dalış sırasında her hareketimizi, her nefes alışımızı yavaş hesaplarken, suya karışan her damla temiz bilince eşdeğerdi adeta: Doğaya saygı, sürdürülebilirlik, bilinç…

Sina Dağı’nda Sessizlik, Yıldızlar ve Bir Doğuş

Dahab’dan ayrılırken içimde derin bir huzur, biraz da yorgunluk vardı. Ama gecenin içinde bir yürüyüş daha bekliyordu bizi. Yıldızların altından geçerek, Mısır’ın kutsal zirvesine ulaşacaktık. Sina Dağı. Binlerce yıldır yolculara ev sahipliği yapan, efsanelere karışmış bir yükseklik.

Gece 01.00’de yürüyüş başladı. Karanlık bir taş patikada, rehberimizle beraber yükseldik. Aramızda hiç konuşmayanlar da vardı, gözünü kapatıp dua edenler de. Kimse birbirine yabancı değildi, çünkü dağın eteklerinde herkes aynı sessizliğe teslim olmuştu. Soğuk içimize işliyordu ama gökyüzü hepimize battaniye gibi serilmişti. Her 100 metrede bir yıldız kaydı sanki, dilek tutmaya yetişemiyorduk.

Zirveye vardığımızda sabah ezanına daha vardı. Herkes sessizdi, birbirine sokulmuş battaniyelere sarılmış bekliyorduk. Sonra gökyüzü kızıllaştı. Sanki dünya yeni baştan doğuyordu. Ve biz, buna sessizce tanıklık ettik. Bu kadar büyük bir kalabalığın, bu denli susabilmesi, sanırım insanın doğayla kurduğu en saf bağlardan biri.

Şarm El-Şeyh’te Renkli Denizler, Sessiz Kıyılar

Yolculuğun son durağı Şarm El-Şeyh, daha çok tatil köylerinin ve resort’ların olduğu bir kıyı kenti. Ama bu, deneyimi yüzeysel kılmadı. Aksine, sahildeki nispeten sığ sayılabilecek sularda bile gördüğüm resifler, rengarenk balıklar ve hatta deniz kaplumbağaları bana şunu hatırlattı: Kızıldeniz’in zenginliği sadece profesyonel dalışla sınırlı değil.

Dalış dışındaki zamanlarda şnorkelle bile su altı dünyasına tanıklık etmek mümkün. Özellikle sabah saatlerindeki kısa bir yüzme aktivitesi bile, adeta tropikal belgesel gibi geçiyor gözünün önünden.

Mısır’da Gündelik Hayat, Yerel Tatlar ve Dinamikler

Mısır’daki gündelik yaşamın bazı sürprizleri vardı. Taksi bulmak çok kolay çünkü herkes taksici. Pazarlık bu coğrafyanın bir dili gibi. Su, yemek, ulaşım fark etmeksizin ilk söylenen fiyatla son ödediğin arasında uçurum olabiliyor. Bu durum bazen komik bazen öğretici anlara sahne oluyor.

Yemek konusunda ise birkaç küçük lokantada harika tatlar yakaladık. Özellikle yerel mutfağı deneyimleme fırsatı buldukça o kültürle daha fazla temas kurduğumu hissettim. Tatil lüksten çok deneyime dönüştü.

Dahab’ın büyüleyici derinlikleri, Sina’nın sessizliği ve Şarm’ın renkliliği… Her biri başka bir yönüme dokundu. Suyun altında yerçekimsiz bir huzur, dağın zirvesinde evrensel bir dinginlik buldum. Ve bu yolculuk bana bir kez daha hatırlattı ki: Bazen nefes alabilmek için gerçekten derine inmek gerekiyor.

Kızıldeniz’in Kalbinde: Dahab, Sina Dağı ve Şarm El-Şeyh’e Bir Yolculuk yazısı ilk önce Borusan Turuncu üzerinde ortaya çıktı.